Sunday, January 22, 2006

Lanaren eskema

LANAREN ESKEMA:

1.- Hitz bitan
2.- Hiztegi onomatopeikoa
3.- Hiztegi atipikoa
4.- Esaerak eta ahokorapiloak
5.- Beste hizkuntzetako esaldi eta berba ezagunak
6.- Euskalkiak
7.- Baliabideak
8.- Komunikabideak
9.- Esquema tabla ejercicios para la Didáctica de la Comunicación Oral
10.- Ahozko hizkuntza lantzeko ariketa zerrenda
11.- Bibliografia
12.- Anexoak (gida pedagogikoa, jokoak, EITB-ko filmeak...)

Hitz bitan

Hitz bitan:

Ahozko hizkuntza edota mintzamena landu nahi duenarentzat lagungarri egingo zaiolakoan informazio bilduma hau, helburu horrekin egina da lan hau. Handik eta hemendik jasotako datu, informazio, itzulpen, irakurketa pertsonal eta ez pertsonal, beste batzuen lanak probetxatuz..., hots, patchwork hau eskeintzen diot opari gisa jaso nahi duen orori. Ez horregatik!

Bilduma honen atal bakoitzak (Hiztegi Onomatopeikoa, Beste Hizkuntzetako Hitzak eta Esaldiak, Esaerak eta Aho korapiloak, Euskalkiak, Agenda Pedagogikoa, Baliabideak, Bibliografia...) badu bere arrazoi partikularra bere osotasunean:

- Hiztegi Onomatopeikoa (“Euskal Hiztegi Moderno”, X. Kintana) hiztegi honetatik jasotako hitzekin osatua da, bitxilorak jasotzen diren modura, banan banan hartuak direnak. Uste dut onomatopeiaren mundua kasik magikoa dela, mundu horretan sonoritatea hitz bilakatzen delako. Onomatopeia errealitate objetktibo eta hizkuntzaren (errealitate subjektibo) arteko katenmaila litzateke. Mundu hori oso aberatsa da gizakion lehen etapetan, Haur Hezkuntzan gehien bat, eta aldi berean oso ezezaguna helduontzat. Komikietan, ipuinetan, kontakizunetan... behar beharrezko hizkuntza. Horregatik eta ez beste ezergatik eskeini nahi izan diot neure “omenalditxo” pertsonala mikrokosmos horri.

- Hiztegi atipikoa, berba zerrenda hau ere X. Kintanaren hiztegitik lapurtutako perla sorta bat baino ez da niretzat. Esaera, hitz onomatopeiko eta halakoen bila nenbilelarik sailkatuak izan direnak alegia. Zergatik horiek? Bada egia esan ez dakit bene-benetan; uste dut “arrarotxoak, kuriosoak, ezezagunak, bitxiak iruditzen zaizkidalako, soinuz atseginak, zeozer esaten didatelako zerebruaren geruza sakonean, aintzinako kutsua dutelako, gutxitan erabiltzen direlako/ditugulako, hitz jolasek laket mentala ematen didatelako, bere istorioa dutelako...” Intra-hiztegi modukoa litzateke. Zuontzat ez badira hain.... halako eta molako zeuek erabaki zer egin hitzokin! Bakoitzak bere hiztegia eduki eta egin dezake.

- Esaerak eta ahokorapiloak; bertso laburrak, pentsamolde kondentsatuak, aitita-amama usaina, neuronen lotura korapilotsuaren ispilu, maltzurkeria, bigarren esanahia, denbora iraganak, hizkuntzaren DNA, zirku eta ludoteka mentala.... guzti hori eta gehiagoren albuma delako.

- Beste hizkuntzetako esaldi eta berba ezagunak; uste dudalako, iritzi askoren kontra, esaldi eta berba horiek gure hizkuntza (edonorena) aberastu egiten dutela eta ez pobretu. Ilargia eta Egiptoko Piramideak guztion patrimonio diren modura, eskimalen, amerindioen zein ingelesen edota Australiako aborigenen hitzak neure egiten ditut. Nire zerebruak berba horien gose dute eta ezin ditut neuronalki deskorapilatu, askatu. Nola erran bestela Japonian izan naizela eta souvenirren artean kimonoa khaki oso glamourosoa ekarri dudala, sushi eta sandwichak janez eta vodka edanez ibili naizela, itzuleran hegazkina hartuteko overbooking-aren virusagatik hainbat denbora galdu nuela, baina allô-allô! telefax bati esker atzo zazpiak o´clock heldu nintzela subito Erromako aireportura bwuana, halleluyah! Egia esan very difficult da hain cosmopolita eta homo-polita den nire moduko batentzat beste maneraz! Nire asmoa honekin euskera hizkuntza universal bihurtzea da eta ez gaur egun den zoologikoko hizkuntza bezala mantentzea. Utz ditzagun geure bildurrak alde batera eta ez gaitezen izan Marx eta Lenin baino marxista-leninistaagoak! Euskaltzaindiaren arau eta orientabideak ongi daudeke marko barruan edukitzeko etxeko sarreran, baina apur ditzagun pre-judizioak, aska ditzagun gure faja-sorax mentalak, jolas dezagun hitzekin, hartu-bota, lohitu, zikindu, zipristindu beste hizkuntzez....Gora Hitzlandia! Ausardia beraz tovarich!

- Euskalkiak; normalean gipuzkoar bat gipuzkeraz aritzen da, bizkaitar bat bizkaieraz eta saturnotarra saturneraz. Elemental my darling Watson!. Eta gero daude BBC News-ekoak, Telediariokoak edota Teleberrikoak! Horiek eta irakasle gehienak austro-suajili-pu erara egiten dutelarik. Euskalkia gehi euskalkia gehi euskalkia ken euskaltzain-usaina bider Vip vip hurra berdin euskera plusquamperfektua. Beti pentsatzen dugu alboko herrikoak geuk baino hobeto egiten duela euskeraz, garbiago, jatorrago, pur sang-ago... Inferioritate konplexuak alboratu eta ipini ditzagun euskalki guztiak parez pare eta egin dezagun direnak batuta cocktail linguistikoa: “euskera bateratua”.
Atal hau ez da agertzen bere hastapenean baino. Alde batetik nekatuta sentitzen nintzelako, bestetik Euskaltzainen lana iristen zaidalako eta azkenik aipatzen ditudan CD, CD Rom eta liburuan badaudelako batuta euskalki desberdinak. Uste dut nire aldetik aski dela eginikoarekin. Kontrako iritzia baduzu, tori lekukoa eta segi!

- Baliabideak; patata bat frijitzerakoan beti olio berdina (oliba eta marka berekoa), zartagin bera (ondo erreta eta belztuta daukagun hori), butanoko suan,.. egiten badugu emaitza ezaguna izango da, aldaketa gutxi egongo da eta... gure papila gustatiboak atrofiatu egingo dira. Eskolan antzera suertatuko zaigu beti liburu eta koadernoak erabiltzen baditugu edozertarako. Hizkuntza lantzeko baditugu gaur egun hainbat eta hainbat baliabide eguneroko lanari beste kolorea eman liezaizkiokeenak, ez aspertzeko adinakoak. Zergatik erabili beti errezeta bera eta presenta jatekoa plater berean? Atal honetan biltzen ditut normalki gure inguruan dauden baliabideak (komikiak, ordenagailua, argazkiak, horma irudiak, jolasak...), ene ustez gutxi erabiliak, kontsideratzen bait ditugu liburu textuaren aldean bigarren mailakoak gehienetan. Nire asmoa litzateke parez pare jartzea baliabide klasiko bat, liburua alegia, eta beste baliabideak, post-gutenbergianoak liratekeenak, beldurrak eraginda erdi-baztertuta dauzkagunak geure eguneroko lanean gure gizartean erabat hedatuta dauden arren.
- Komunikabideak; atal hau aurrekoarekin lotuta dago. Ikusirik txalaparta asmatu zenetik gaur egunera arte elkar komunikatzeko bideak izugarrizko pisua hartu dutela gure bizitzan (prentsa, irrati, telebista, ordenagailua...), bizitza pribatu zein publikoan, baina ez horrenbeste gure bizitza pedagogikoan, nahi izan dut azpimarratu (horregatik da atalik potoloena) bere garrantzia eta aldi berean jabe gaitezen dagoen diskordantziaz eskolatik kanpo “tresneria” honen egiten dugun erabilpenaz eta eskola barnean egiten dugunaz. Ez da ulertzen nolaz etxean hain normaltzat ditugun hainbat ekintza (telebista ikusi eta komenta geure eta lagunen artean, e-maila bidali ez dakit nora, sms-a idatzi eta igorri lagunari, komiki edota egunkaria irakurri.... esaterako) ez diren horren normal, arrunt... eskolan. Hain itsuak gara ala! Bekatua da Santillana Jainkoaren aurrean?
- Esquema tabla de ejercicios para la didáctica de la Comunicación Oral; gazteleraz datoz originalean hala zirelako eta gogorik eduki ez dudalako itzultzeko. Nire Fakultadeko apuntetatik ataratakoak baino ez dira. Urteak pasa diren arren karrera amaitu nuenetik, uste dut oraindik baduela bere balioa, bertan eta era eskematikoan nahiko argi agertzen direlako ahozko hizkuntza lantzeko egin daitezkeen ariketa tipoak. Eduki ditzakeen hutsuneak, ordutik hona ene ilearen koloreak gaztain koloretik gardenerainoko tonalidade guztiak ezagutu ditu, norberak bete beharko ditu noski-Txaikovski!
- Ahozko hizkuntza lantzeko ariketa zerrenda; hemen jasotzen ditut Lekeitio H.I.-an neuk praktikara emaniko hainbat eta hainbat ariketa-jolas-ekintza-lanak... hango ikasleekin. Egia esan lehen mailetarako zuzenduak baino ez dira, Haur Hezkuntza-ko goi mailatik hasi eta 2. ziklora artekoak edo nire ustez. Nire lana oso baldintzatuta zegoenez (gela bera konpartitu behar beste bi irakasle eta bi ikasle-taldeekin, material eta baliabide aldetik nabarmen da luxu gutxirekin egina dela, denboraz ere oso mugatuta –ordu erdi talde bakoitzarekin- eta abar) zirkunstantzia hauetara, adibide gisa aurkezten dizkizuet ideia bat egin dezazuen zer egin daitekeen “ahozko hizkuntza” landu ahal izateko era atipiko baten baina seriotasunez eta sistematikoki.
On egin ondo badatozkizue zeuen lanerako!

Zer esanik ez lan honetan faltan botako dituzula zenbait datu, aspektu, ideia, orientabide.... Benetan sentitzen dudala baina Noam Chomsky-ren sapientzia eta Groucho Marx-en umore eta jarioa falta zaizkidanez hobeto egin ahal izateko hemen bertan utziko dugu. Zeure lanerako baliotsua izango zaizulakoan tovarich, ave!

Fernando Aldazabal Aldalur
Plentzia H.I.-ko Kontsultore
e-mail: tarriba@euskalerria.org

Hiztegi onomatopeikoa

HIZTEGI ONOMATOPEIKOA

A

- Ah! : ¡aj! Exclamación de repugnancia.
- Aharrantza: rebuzno.
- Ai : ¡ay!, ¡ojalá! Y exclamación de sorpresa ¡oh!
Por ej.: “hil ai ledi”= ¡ojalá se muera!
“ai, zu zara”= ¡oh! Eres tú
- Aida: voz con que se incita a los animales de tiro a avanzar.
- Aiei: queja, grito de queja.
- Ai ene! : ¡ay de mí!
- Aiui: alborozo, clamor de júbilo.
- Aiuri: aullido del lobo (¡auuuu...!)
- Ap: exclamación que se dice por el excesivo frío.
- Arada: ruido producido por el pedrisco al caer de las nubes.
- Arrana: ruido intenso de fragor, aullido de animales, bramido.
- Arrast: onom. de arrastre.
- Arre: ¡arre!, voz que se da a los animales.
- Arrr: onom. de la salida de los líquidos.
- Atx: 1- exclamación de dolor 2- ¡ca!, ¡de ningún modo!
- Aufa: ¡viva! Grito de ánimo a los partidarios de uno mismo.
- Aupa: ¡arriba! Grito que se da al levantar un peso.
- Aup: 1- grito de desafío 2- grito de enemistad
- Auria: aullido de perro o lobo.
- Ausk: onom. de morder.
- Auskalo: ¡véte a saber!
- Arraioa: ¡rayos!
- Arranea: eufemismo de “arraioa”.
- Arrano: eufemismo de “arraioa”.
- Arranopola: ¡caramba!, ¡canastos!, ¡órdigas!, ¡diantre!, ¡diablos!



B

- Bala-bala: onomatopeya de la difusión de las noticias. Por ejemplo: “eta bala-bala herri osotik zabaldu da istorio hori”= y de boca en boca se ha difundido por todo el pueblo esa historia.
- Baurre: bramido de las bestias; ruido intenso del mar, del agua, de una presa, del trueno, del fuego...
- Beeka: balando.
- Beekada: balido
- Blaustada: caída ruidosa de un objeto al agua.
- Bor-bor: ruido de hervor.
- Brast: onom. de arrascar brutalmente algún objeto.
- Bapo! : ¡estupendo!, ¡muy bien!



D

- Danba: ruido de un golpe fuerte, cañón, barreno, etc.
- Danbarrada: estrépito de artillería, trueno...
- Danda: campanada.
- Dandan: onom. de golpe.
- Dank: (Bizkaian) onom. de tocar ligeramente algo.
- Dapa: voz onom. para indicar la presencia de una idea repetitiva.
- Daunb: onom. de estupendo.
- Dinbi-danba: tundir a golpes, ruido de golpeteo.
- Dinbili-danbala: onom. de la acción de agitar bruscamente o golpear.
- Dinbirri-danbarra: onom. arrastrándose o moviéndose mucho.
- Din-dan: onom. de campanas.
- Dindan-boleran: onom. de repique de campanas.
- Dir-dir: onom. de brillo.
- Dis-dis: brillando.
- Dra: onom. de caída, golpe, aparición repentina, acierto o acción instantánea acabada.
- Drak: onom. de parar en seco.
- Dranbalada: ruido de cuernos, golpes... que hace el ganado en el establo.
- Drangada: onom. de toque de campana.
- Dranga-dranga: beber haciendo ruido en la laringe.
- Drank: onom. de ruido de campana.
- Drasta-drasta: onom. de dar dinero moneta por moneta.
- Drausk: onom. de morder.
- Dringili-drangalak: canciones cuneras.
- Drizdriztadako: reflejo del sol, visos que hace sobre la tierra.
- Drungun-drungun: onom. del ruido que se hace al beber con torpeza.
- Durdurika: ruido sordo.
- Durdurio: ruido dentro del oido.
- Durrunda: ruido retumbante y estrepitoso.
- Durunda: estampido, trueno.


DZ

- Dzaka: onom. de golpe o movimiento brusco.
- Dzanga: onom. de zambullirse.
- Dzanp: onom. de detenerse cuando menos se esperaba.
- Dzapa: onom. de golpe o acción precipitada.
- Dzapart: 1- onom. de saltar 2- onom. de bofetada.
- Dzarrast: onom. de desgarrar, de un chorro de agua.
- Dzast: onom. de ruido de meter con fuerza un objeto en algún agujero o ángulo.
- Dzasta: onom. de movimiento rápido.
- Dzaust: onom. de introducir más profunda de “dzast”.
- Dziko: dar in golpe en el pecho.
- Dzingi-dzanga: onom. de rápidamente, con soltura.
- Dzirrist: ruido de un surtidor o agua que sale disparada.
- Dzirt-dzart: onom. que indica golpes a diestro y siniestro.
- Dzist: onom. de agua disparada.
- Dzist-dzast: onom. de pinchar repetidas veces.
- Dzuinta egin: efecto que produce el chirrido de un hierro contra una piedra.


E

- Eba! : ¡corta! Interjección que se usa en el juego de cartas.
- Ea: exclamación de ¡ea!
- Eia: exclamación de ¡ea!
- Ekekei: voz con que los niños se burlan de los que tienen el culo a la vista. Por ej.: “ekekei ipurdi bistan”
- Ene! : exclamación ¡vaya!, ¡caramba!, ¡atiza!
- Et! : interjección que se dice en momentos de apuro o presenciando un peligro posible.
- Et-et: onom. de peligro inminente pero fácil de evitar con un poco de atención. Por ej.: “et-et, kontuz, bestela zulo horretan eroriko haiz eta”.
- Eup! : ¡eup!


F

- Farfar: onom. de hojas y ramas que se mueven.



G

- Gal-gal: onom. de ebullición.
- Gar-gar: idem
- Gor-gor: idem
- Gel! : ¡quieto!, ¡alto!, ¡detente!
- Gir-gir-gir egin: vacilar la luz.
- Girringa: chirrido.
- Glask: 1- morder el perro 2- onom. de una cosa pegada a otra que se suelta.
- Glaska-glaska: onom. del ruido del perro al comer.
- Gliski-glaska: onom. de cortar el pelo.
- Guau! : ¡guau!
- Gur-gur: onom. de ruido de tripas.
- Gurgura: murmullo, rumor.


H

- Ha-ha-ha: onom. de la risa.
- Has: voz con que se incita al cerdo para que ande.
- Hau: (Gipuzkoan) grito que dan los pastores para reñir a las ovejas (se pronuncia con la “h” aspirada).
- Hax! : (Lap., Naf. Behera, Zub.) incitar a los perros.
- He-he: onom. de la risa, je-je.
- Helas! : ¡ay!
- Hel egin: dar voces, llamar a alguien.
- Hel helez: dando gritos, pidiendo socorro.
- Hots: caramba.
- Hu! : interjección de repulsa a los cerdos.
- Huia: incitación a un perro.


I

- Irra: .onom. de la acción de formarse el hilo al salir de la rueca
.onom. de la siembra a voleo
.onom. de la acción de comer.
- Irrintzi: . relincho de los animales
. chirrido de carro
. grito popular de alegría en fiestas y bailes.
- Irrist: 1- onom. de resbalar 2- onom. de rasgar una
tela o papel.
- Iso! : ¡so!, voz dada al ganado para que se detenga.
- Ixo! : vide “iso”.
- Ixti! : (L, NB, NG) voz con que se incita al ganado a retroceder.
- Izt! : exclamación para llamar a alguna persona, ¡ps!


J

- Jaurt! : voz con que se incita al ganado a dar la vuelta.
- Jitipiti-hatapata: onom. de andar a gatas los niños.


K

- Kahaka: voz onom. empleada para designar al búho hembra.
- Kal-kal: “gal-gal”; onom. de ebullición.
- Kar: onom. de la risa. Por ej.: “kar kar kar ari zen” = estaba desternillándose de risa.
- Karrak: 1- onom. de la hendidura o rotura de un objeto 2- onom. del granizo.
- Karrask: onom. del crujido o estallido de un objeto.
- Karraska: ruido que se hace con los dientes al masticar deprisa.
- Karraxka: ruido estridente.
- Karruska: ruido de masticación.
- Kask: onom. de choque inesperado.
- Kausk: onom. de mordedura de perro pequeño.
- Kikirriki: canto de los pollos.
- Kilimiliklik: onom. de trago.
- Kirriz-karraz: onom. de ruido de zapatos al andar; rechinamiento de dientes.
- Kiski-kaska: onom. de la granizada.
- Kitza: grito con que se espanta a las cabras.
- Klak: . onom. del desprendimiento de 2 cosas pegadas
. onom. de mordisco
. onom. de fotografiar. Por ej.: “klak egin” =
disparar una foto.
- Klaka: onom. de tragar.
- Klask: . onom. de mordisco
. onom. de la desagregación o desgajamiento
de objetos
. onom. del acto de devorar (los lobos, perros,
cerdos...)
- Klaska: onom. del mordisco.
- Klausk: onom. del mordisco.
- Klik-klik: onom. infantil de cortar el pelo.
- Klink: onom. de la acción de beber, de echar un trago.
- Klis-klas: triquitraque (onom.)
- Kluk: onom. de detención de fuerzas.
- Korrok: onom. de eructo.
- Kosk: onom. de morder.
- Krak: onom. del ruido que produce la hendidura de un objeto.
- Krik: (Z) onom. de la acción de beber.
- Krit-krat: onom. de cerrar con prontitud.
- Krisk: onom. de la ruptura de las cosas pequeñas.
- Kro-kro egin: croar de las ranas.
- Kua: onom. del canto de los cuervos y patos.
- Kukurruku: 1- onom. del canto del gallo 2- onom. con que se incita a los niños a decir algo (se dice a la oreja en voz alta).
- Kutx-kutx: voz para llamar al cerdo.


L

- Lafa-lafa: onom. del ruido del perro al comer.


LL

- Lleba-lleba: onom. de la fuerza creciente del mar.


M

- Mara-mara: onom. para indicar la suavidad de un movimiento.
- Marraka: grito o gruñido de animales (gato, cabra, burro, oso, lobo,...).
- Marra-marra: onom. de murmurar.
- Marrao: maullido fuerte.
- Mau-mau: onom. de la acción de comer.
- Miao: miau, maullido.
- Miaoka: maullando.
- Mox: palabra.
- Mulu-mulu: onom. de la murmuración.
- Must: onom. de la succión.


N

- Nar-nar: onom. del dolor sordo.


Ñ

- Ñan: onom. de comer.
- Ñan-ñan: onom. de comer.
- Ñau: maullido.
- Ñau egin: maullar.
- Ñasta: ruido de masticación.
- Ñuku: voz con que los pastores llaman cariñosamente a las ovejas.

O

- Op: grito de desafío; repetida se usa en momentos de apuro extremo.
- Oxk: onom. de morder.


P

- Pafa-pafa: onom. de fumar en pipa.
- Pasta-pasta: (Z) idem
- Palast: onom. de un líquido que se mueve dentro de un recipiente, con cierto ruido.
- Panp: ¡pump!, onom. de caída o golpe.
- Part: onom. de lanzar un objeto a corta distancia.
- Pik: 1- onom. de la acción de picotear los pájaros 2- onom. de encajar una pelota justamente en el ángulo de la pared lateral en el suelo.
- Pilist-palast: onom. del chapoteo de un líquido.
- Pil-pil: 1- onom. de la ebullición 2- onom. de la palpitación del corazón.
- Pio: onom. del piar de los polluelos.
- Pirri-parra: onom. de una sucesión no interrumpida y agitada de cosas.
- Pirra: onom. del ruido que forma el hilo al salir de la rueca.
- Pirrist: onom. del surtidor de agua.
- Pla: onom. del golpe dado con la mano abierta.
- Plast: 1- onom. de bofetada (zas) 2- onom. de la caída a un pozo.
- Plasta-plasta: onom. de caerse un objeto a pedazos.
- Plast egin! : reventar.
- Plau: ¡pum! 1- onom. de bofetada, de un objeto que cae al agua o a un lodazal 2- onom. de detenerse cuando menos se esperaba.
- Plaust: 1- onom. del estallido de un objeto (crac)
2- onom. de la caida de un objeto pesado (pum).
- Plausta: onom. del acto de devorar. Por ej.: “plausta-plausta jaten du”= come con ansia.
- Ple: palabra con que un jugador advierte que va a sacar la pelota.
- Pol-pol: onom. de ebullición.
- Pots: voz con que se llama en algunas zonas al burro y en otras al cerdo.
- Prizt: onom. del ruido de un surtidor.
- Pu: (puaj) interjección que expresa asco.
- Pues: exclamación para espantar diablos y brujas, colocando el dedo pulgar entre el corazón y el índice.
- Pulunp: onom. de zambullirse.
- Punp: onom. de caerse y tambien de tiros de fusil.
- Pur-pur: onom. que designa la profusión en el derrame o gasto.


R

- Riau: grito de alegría muy empleado en las fiestas navarras.
S

- Sarrantzantzan: onom. del ruido de los zapatos al
andar.
- Sarrast: vide “zarrast”
- Sast: onom. de la introducción de un objeto en otro.


T

- Tak: . (tac) onom. de diversos ruidos no muy perceptibles (corazón, reloj...)
. también se dice de algo repentino. Por ej.:”tak,
hilik gelditu zen”= se quedó muerto al instante.
- Taka-taka: ruido que se hace al golpear algo.
- Talapats: onom. de un líquido que se mueve en un recipiente.
- Tala-tala: onom. de beber agua.
- Tank: 1- onom. del ajuste de un objeto a un recipiente 2- onom. de una acción súbita.
- Tanpa: golpe; ruido de la caida de un objeto.
- Tapa-tapa: onom. de andar a paso corto y ligero.
- Tarrantantan: onom. del ruido de un carro.
- Tarrat: onom. del ruido de un rasguño.
- Tar-tar-tar: onom. de hablar mucho. Por ej.: “tar tar tar ari da”= anda charlando por los codos.
- Taska-taska: onom. de derramar lágrimas.
- Tauki-tauki: onom. del ruido de martillo al golpear insistentemente.
- Taun-taun: onom. del ruido de un martillo.
- Taup: onom. del ruido del corazón.
- Tikili-takala: . onom. de andar con dificultad
. onom. de hablar con dificultad, torpe-
za o repitiendo las palabras.
- Tilin-tilin: onom. de la campanilla.
- Tintin: onom. del pulso.
- Tipi-tapa: onom. de la marcha o paso corto y ligero.
- Tipust-tapast: onom. que indica improvisación, lo repentino.
- Tirriko-tarrako: onom. de andar con lentitud y casi arrastrando los pies.
- Tirripiti-tarrapata: onom. de correr y desbandarse.
- Tirri-tarra: onom. de cuesco. Por ej.: “baserritarra tirri tarra, jan belarra eta bota uzkarra”.
- Traska: onom. de echar a andar furtivamente.
- Tranpa: onom. de la acción de prender, capturar.
- Triski-traska: mimologismo del acto de cortar el pelo.
- Tuku-tuku: onom. de andar poco a poco.
- Tunk: onom. de golpe seco.
- Tupust: onom. del encuentro inesperado de 2 personas, carros, coches...
- Turrut: onom. de pedo.



U

- Urra: voz con que se llama a gallinas y palomas.
- Ux: voz con que se espanta a las gallinas.


TT

- Ttapa: onom. del acto de tomar una cosa con disimulo sin que los otros lo noten.
- Tto: 1- voz con que se llama a los muchachos 2- voz con que se llama al perro.
- Tturra: voz con que se llama a las gallinas.
- Ttutt: 1- (infantil) se acabó 2- voz con que se dice a los niños a la oreja en voz alta para incitarles a decir algo.
- Ttutturruttu: canto de los pollos.
- Tta: interjección de repulsa.
- Ttattiko: ¡quiá!, ¡nones!


TX

- Txak: onom. de paso menudo.
- Txan-txan: onom. de hablar mucho.
- Txapla-txapla: onom. de andar descalzo en el agua.
- Txau-txau: pío de gorrión.
- Txil-txil: onom. de hervir suavemente.
- Txinka: chisporroteo de la llama (vide “inhar, txinhar”).
- Txio: pío.
- Txipi-txapa: onom. de andar descalzo en el agua.
- Txipli-txapla: onom. de andar chapoteando en el agua.
- Txirrist: onom. de resbalón.
- Txirri-txirri: onom. de canto del grillo.
- Txir-txir: 1- onom. de freir en la sartén 2- (andar) picoteando, hablando mucho.
- Txist: onom. de llamar a laguien (¡pss, pst!).
- Txiu-txiu: voz para llamar cariñosamente al ternero o a la vaca.
- Txiz: voz con que se incita a los niños para que orinen.
- Txo: 1- voz con que se expulsa a los cerdos 2- excla-
mación para llamar a los muchachos.
- Txor-txor: onom. de hablar.
- Txurru-txurru: onom. del acto de beber.
- Txut: exclamación que se dice por el excesivo calor.
- Txurrutxutxu: onom. del canto de un gallo pequeño, sin mucha voz todavía.

TZ

- Tzurruntzuntzun: onom. de viajar en un carro viejo.


X

- Xanpa: ladrido de cachorro.
- Xapa-xapa: onom. de andar descalzo de charco en charco.
- Xapi: interjección que se dirige al gato para alejarle.
- Xinda: melopeya, sonsonete que se entona al levantar entre varios un peso, (¡eeeúp!).
- Xirri-xarra: onom. de caminar con lentitud y dificultad.


Z

- Zafla: . onom. del ruido de una bofetada
. onom. de un objeto que cae con estrépito al
agua o a un lodazal.
- Zaka-zaka: onom. de comer con torpeza.
- Zalaparta: onom. de la caida de un objeto al agua.
- Zanpa: onom. de golpe, caida o estallido.
- Zapa: voz onomatopéyica que indica profusión, abundancia, marcha continua. Por ej.: “dirua zapa-zapa bota du”= ha tirado el dinero en abundancia.
- Zapar: voz onom. que denota el ruido de una lluvia muy fuerte.
- Zapasta: onom. de un líquido que se mueve en una vasija.
- Zinga-zinga: onom. de beber haciendo ruido.
- Zinka: . grito de alegría
. pasar la bola por el lado izdo. o drcho. de los
bolos
. calor penetrante
. zinkada= insolación.
- Zipi-zapa: onom. de rampar, correr atropelladamen-
te.
- Zipli-zapla: onom. de abofetear.
- Zir-zir: ruido de ebullición.
- Zirrin-zarran: onom. de zapatos al andar y también al arrastrar un objeto pesado.
- Zirri-zorro: ronquido.
- Zunp: onom. de un tiro, por ejemplo las castañas al reventarse.
- Zurrupa: ruido que se hace al beber.
- Zurrust: ruido que se saca al caer al agua.

Hiztegi atipikoa

HIZTEGI ATIPIKOA

A

- Agurrafari: cena de despedida.
- Ahamenka: a bocados.
- Ahohandi: hablador imprudente.
- Ahuntzerdara: lenguaje utilizado por los niños/as en juego, que consiste en la repetición de la sílaba anterior con la consonante “p”. Por ejemplo: “gizona etorri da etxera”= gipi-zopo-napa epe-topo-rripi dapa epe-txepe-rapa.
- Ahur: puñado. Por ej.: “ahur bete ezkur”= un puñado de bellotas.
- Aiko-maiko: indeciso.
- Akort: conforme, de acuerdo. Por ej.: “ni behintzat akort nago horretan”= yo estoy de acuerdo en eso.
- Alahena: calificativo agravante in imprecaciones. Por ej.: “alfer alahena”= perezoso, más que perezoso.
- Andraize: viento sur, según creencia popular vizcaína, pone a las mujeres muy cariñosas.
- Antzo: manera, a la manera de. Por ej.: “euskaldun jator antzo”= como buen vasco.
- Aparrak-mantarrak: harapos, ropa vieja.
- Apart: fuera de lo corriente.
- Arakoil: hombre o animal de un solo testículo.
- Ar-diti: tetilla, teta atrofiada de los machos.
- Argiaren begia: la aurora.
- Argiolatak: ofrendas, velas y panes que se llevan a la iglesia.
- Argitxakur: fuego fatuo.
- Argose: hembra en celo.
- Areske: idem
- Arrapo: babas de gozo.
- Arsto: (arcaico) “asto”= burro
- Asmobakar: de una sola idea, monoidético.
- Aulkibero: (familiarmente) empollón.
- Azumukeria: pasatiempo. Por ej.: “hor dago berriz ere azumukeriak egiten”= ahí está de nuevo haciendo tonterías.


B

- Babazorro: (fam.) alavés.
- Bainbaina: tiquismiquis, excusas.
- Bakartoki: “komuna”=servicio
- Balizko: (literalmente: “de si fuese”), supuesto. Por ej.: “balizko olak burdinarik ez”= la ferretería supuesta no da hierro.
- Bare ederreko: cachazudo.
- Barro: (arcaico) pene, verga.
- Betiri Santz: personificación del hambre, carpanta. Por ej.: “harek Betiri Santzek baino jateko gogo haundiagoa du”= ése tiene más hambre que Betiri Santz.
- Bostogei: (arcaico) cien.
- Bugre: maricón, sodomita donante.
- Burjes: (arcaico) ciudadano.


E

- Edasi: hablar (se conjuga sintéticamente). Por ej.: “gure kontra dadasa”= habla contra nosotros/as.
- Edun: raiz hipotética del verbo del cual se derivan UKAN y EDUKI.
- Erbilo: (lit.: “sueño de liebre”), sueño ligero.
- Erdu: (bizkaian) venir. Por ej.: “erdu hona”= ven acá; “erdutuko dira”= vendrán.
- Erremerre: de pronunciación defectuosa de la “r”.
- Errenbes: persona con espíritu de contradicción.
- Errexala: (arcaico) árbol.


F

- Forogu: gorrón, que vive a costa ajena.
- Frantses Bide: Via Láctea.
- Frantximent: gabacho, franchute.
- Fula: (gitano) mierda, excremento. Por ej.: “xukelen fula”= mierda de perro.


G

- Geget egin: huir.
- Gia: dermis, ingle, hueso... Por ej.: “gia besterik ez du”= no tiene sino huesos.
- Gibelzulo: eufemismo para designar el ano.
- Girgilo: “michelin”, papada.


H

- Haina: el tal. Por ej.: “hainak pentsatu beharko luke”= el tal (personaje citado) debería pensar.
- Hainbestean dabil: anda tal cual.
- Halakatu: convertir en tal cosa. Por ej.: “bera ez zen halakoa, baina etsaiek halakatu egin zuten”= él no era así, pero los enemigos lo hicieron volverse así.
- Harribizi: “oihartzuna”= eco.
- Hedexuri: mote burlón para designar a los gendarmes en Iparralde.
- Hexagonia: nombre caricaturesco para designar a Francia.
- Hitzerre: persona que pronuncia la “r” guturalmente.
. Kirrimarro: quien pronuncia la “r” a la francesa.
. Erremerre: persona que pronuncia la “r”defectu-
osamente.
- Hogeitabosteko: buque pirata, por componerse de 25 la tripulación.
- Hordikaramelu: nombre vulgar del bacalao.
. Hordi: ebrio, borracho.
- Hulu-bulu: estrépito.


I

- Ijitosardina: sardina grande.
- Inputika: insustancial, memo.
- Intsigitu/ Intzigitu: aferrarse a. Por ej.: “hori diruari intsigiturik bizi da”= ése vive aferrado al dinero.
- Itohoin: (“idi-ohoin”: ladrón de bueyes) nombre popular de las estrellas de la Osa Mayor.
- Izar: nombre poético de la amada inaccesible.
- Izkepot: coito.
- Iztersagu: (Lapurdin) testículo.


J

- Jainkoaren izeneko: pordiosero.
- Janeurri: dieta, régimen alimentecio.
- Janiza: hambre canina y durarera, carpanta.
- Jan zahar: el que no ha comido desde hace bastantes horas.
- Jin: etorri.
- Joezin: impotencia sexual.
- Joputasun: exclavitud.
- Jan txakur: parásito (del Estado o de cualquier otra institu-
ción), gorrón, chupón, vividor.
- Julis: (NB) furcia, pelandusca, puta.


K

- Kalitu: matar reptiles, anfibios o peces.
- Kalipu: energía, valor. Por ej.: “horrek ez du kalipurik”= ése no tiene energía.
- Kamus: vacío, despropósito. Por ej.: “kamus etorri da ehiza-
tik”= ha venido vacío de la caza.
- Kandelatu: subastar. Proviene de la costumbre de encender una vela que, al consumirse, marcaba el término de las pujas.
- Kaparra: trola. Por ej.: “a ze nolako kaparra sartu dizun”= menuda trola que te ha metido.
- Karan: (NB) guapo, hermoso. Por ej.: “mutil karen bat”= un chico de hermosa presencia.
- Karka: mote aplicado por los liberales a los carlistas.
- Karlintxakur: perro faldero.
- Katalingorri: aguardiente.
. Kilinpor: aguardiente.
- Katxutx: gorra con visera.
- Kixmi: nombre que daban los antiguos vascos paganos a Cris-
to y que significaba “mono”.
- Kizun: nominalización del sufijo “-kizun”, trascendencia, perduración futura. Por ej.: “nora doa kizunik gabeko gizona?”
= ¿a dónde va el hombre sin esperanza de futuro?
- Kopau: banderilla, pincho de los bares.
- Kurrumurri: última moneda que le queda a uno para jugar.
- Kutrina: cariño, amor mío (se aplica a las mujeres)
. Kutriño: idem (para hombres)
- Kutxu: orinal.


L

- Laprast egin: resbalar, equivocarse, cometer imprudencias. Por ej.: “gizonak sarri egiten du laprast”= el hombre se equivoca con frecuencia.
- Lekat/Lekora/Lekot: excepto, salvo, exceptuando. Por ej.: “ez du ezer egin, lekat (lekora, lekot) hori”= no ha hecho nada, salvo eso.
- Lekutako: ¡cuán hermoso!
- Lekutan: ¡cuán lejos!
- Lekutatik: ¡de casa Cristo!
- Lema: gusto. Por ej.: “zure lemara”= a tu gusto.


M

- Mariperxenta: marisabidilla, guapetona.
- Mekelemux: canijo; se usa en sentido burlesco y familiar, sin artículo. Por ej.: “horra hor Mekelemux”= he ahí al canijo.
- Mokofin: gourmet, persona de gusto gastronómico delicado.
- Mokozuri: idem
- Mordoilo: embrollo, lengua mezclada con barbarismos. Por ej.: “euskera mordoiloa”= vasco con extranjerismos excesivos.
- Muntto: persona que va arreglada con limpieza.
- Murri: “ile murri”= (sin pelo) calvo
“diru murri”= sin dinero
- Musker: (lit.: lagarto) familiarmente billete de 1.000 ptas.
- Mustursalda: fam. riña entre esposos.


N

- Ninguno: reparo, inconveniente. Por ej.: “ningunorik ez zuten ipini”= no pusieron ningún inconveniente.
- Noaski/Noaskiro: sinónimos de “noski”.


O

- Ogi ala ardo: juego de niños/as parecido al de la “cara o cruz”, con una piedra plana mojada por una de sus caras.
- Ogi salutatu: pan que se guardaba la noche de Navidad para comerlo con vino al año próximo en la misma fecha y que según creencia popular servía para curar la rabia.
- Oilarite: hora en que canta el gallo. Por ej.: “oilaritean irten ginen”= partimos con el canto del gallo.
- Oles: palabra que se pronuncia para llamar a alguien cuyo nombre se desconoce.


P

- Pilumen: cerilla que se arde en las sepulturas de los templos.
- Ponteigel: meapilas; lit.: rana de agua bendita.
- Punttalarkulo: meticuloso, puntilloso.


S

- Salutadore: séptimo hijo de una familia al que se le atribuía la virtud de curar.
- Santxin: personificación del hambre en las pastorales de Iparralde. Sufrir mucho. Por ej.: “Santxin ikusi behar du”= tiene que sufrir mucho.
- Sasieskribau: aldeano que a fuerza de pleitear ha adquirido cierta práctica en las leyes y actúa de consejero.
- Sisipasa: seseo. Por ej.: “sisipasa du ume horrek”= ese niño/a tiene seseo.
- Soizu: (Z) contracción de “so egizu”= mira, fijate; muletilla muy utilizada en la conversación.
- Sorginbaratxuri: ajo silvestre.


T

- Testulari: cierto tipo de personas aficionada a hacer respuestas graciosas en verso, sin llegar al nivel de bertsolari.
- Tiragarria: atractivo, seductor. Por ej.: “oso tiragarria dun mutil hori”= ese chico está para comérselo.
- Tolosan: blanca, moneda antigua que valía medio maravedí. Por ej.: “tolosanka biltzen da sosa”= perra a perra se hace el dinero.
- Tranpohol: agujero del piso superior, por donde, sin necesi-
dad de bajar a la cuadra, se echa la comida al pesebre del ganado.
- Treheil: persona que anda con dificultad a causa de alguna deformidad.
- Triba: objetos encontrados en el mar sobre las aguas.
- Truxu: lluvia fuerte, acompaña siempre a “euri”. Por ej.: “euri truxu itzelak bota zituen bart”= a noche llovió de forma terri-
ble.
- Tusuri: (NB, Z, arcaico) cierto nombre antiguo del diablo.


TT

- Ttu egin: escupir.
- Ttattar: corbata.


TX

- Txakurzuri: galbana. Por ej.: “zakur nabarra leporaino igana du”= le ha cogido la galbana.
- Txerbel: alegrillo, ni ebrio ni sobrio, ni borracho ni abstemio. También pelele, insustancial.
- Txinbo: apodo para nombrar a los bilbaínos.
- Txita-kolokak: grupo de 5nestrellas.
- Txitxirri-patxarra: informalidad.
. Txorroporro: idem
- Txonbo egin: zambullirse.
- Txotino: capucha. Por ej.: “aita txotino”= padre capuchino.


U

- Ume gorri: joven o muchacho imberbe. Por ej.: “ken hortik ume gorri”= ¡apártate imberbe!
- Umekondo: idem.
- Umemoko: idem.


Z

- Zadura-badura: mezcolanza.
- Zaldiko-maldiko: tiovivo.
- Zanka-zanka: comer devorando; beber con torpeza; a paso largo y brusco.
- Zangu-mangu: andar muy desgarbadamente.
- Zingulu-zangulu: (andar) arrastrándose los pies. Por ej.: “zingulu-zangulu dabil”= anda arrastrando los pies.
- Ziroka: tropezando y recibiendo golpes.
- Zirkun-zarkun: dando tropiezos.
- Ziri-zara: (moverse) casi insensiblemente; (andar) culebrean-
do.
- Zig-zag: “ikur-makur”, cayéndose a cada paso.
- Zeiharka-meiharka: en zig-zag.
- Zipirri-zaparra: “tipirri-taparra”, hacer un trabajo torpemen-
te; andar sin garbo; golpear; zurrar en muchas partes del cuer-
po.
- Ziri-ziri: juego de niños/as consistente en deslizarse por una pendiente.
- Zirin-zirin: (jugar) a resbalar.
- Zorri prestu: nuevo rico.

Esaerak eta ahokorapiloak

ESAERAK ETA AHOKORAPILOAK

1- Bai, zotza! Si, las narices!
2- Zahietan ziogi, urunetan ero: (económico en salvados, pródigo en harinas). Se dice de los que miran el céntimo y despilfarran el duro.
3- Zer da? Baratzean zerba! : respuesta que se da a los/las niños/as preguntones/as y pesados/as.
4- Oinezkorik nahi ez, zaldikorik etorri ez: (esta muchacha) no quiere (novio) de a pié y de a caballo no le vienen.
5- Ez da zaharra duena zaldarra: no es viejo el que tiene divieso.
6- Gizonak asma, Jainkoak xeda: el ehombre propone y Dios dispone.
7- Zalditik astora: de mal en peor, salir del fuego para caer en las brasas, de Guatemala a Guatepeor...
8- Ura gorian jaio da hori: se suele decir de un muchacho robusto y fuerte.
9- Hala dzipo: como hay Dios!
10- Euskaldun fededun: el vasco (es) creyente
11- Jorraia (aitzur txikia) haitzurraren berdinnahi: el pequeño quiere ser tenido por grande.
12- Handiek nahiara eta txikiek ahalara: los grandes como quieren, los pequeños como pueden.
13- Etxe hutsa, aharra hutsa: casa vacía, pura querella.
14- Beharrak aharra: la necesidad (engendra) alboroto.
15- Ahateari igerikan irakastea: ser más papista que el papa.
16- Aho bete haginekin: con un palmo de narices.
17- Otsoa non aipa, han gerta: burro nombrado, burro presentado; hablando de Roma el Papa se asoma...
18- Otsoa aipatu eta otsoa atean: hablando del ruin de Roma, por la puerta asoma.
19- Amukozko buztana duena, suaren beldur: quien tiene el rabo de estopa teme el fuego.
20- Zoaz antzarrak ferratzera: (literalmente: véte a herrar gansos), ¡véte a freir espárragos!
21- Artaburuak jorratzen joan hadi: ¡véte a freir espárragos!
22- Arto bero usaina du horrek: eso huele a fanfarronada.
23- Artzainak haserre, gaztak agertu: se sacaron los trapos sucios.
24- Aseraz egiten du euria: llueve torrencialmente (asera: manguera de agua).
25- Ez du aterramendu onik aterako: no sacará nada en limpio.
26- Atso bat hiltzeko ere ez da gauza: no vale ni para matar una mosca.
27- Atzerri, otso herri: país extranjero, país de lobos.
28- Aukeraren maukera, azkenean okerra: cuando hay mucho para elegir, al final se elige lo peor.
29- Horrek eman dizkigu aza ederrak! : ése sí que nos la ha hecho buena!
30- Azak eman: dejar a alguien con un palmo de narices.
31- Azkeneko harira jo: llevar las cosas hasta un extremo crítico.
32- Bidaide, gogaide: compañero de viaje, compañero de ideas.
33- Dagoenean bon-bon, ez dagoenean egon: cuando hay se gasta en abundancia, cuando no hay se aguanta.
34- Edasle haundia ez da beti mintzo egia: el gran hablador no dice siempre la verdad.
35- Ba doa eguzki amandrea bere amandreagana: ya se va el sol a donde su abuela (se dice a la puesta de sol).
36- Urlia, berendia eta zerendia (sandia): fulano, mengano y zutano.
37- Emerdi oro, zoro: todas las recien paridas, chifladas.
38- Ardia ahuntzari ile eske: la oveja pidiendo lana a la cabra.
39- Ezkerreko begitik hartu nau: me tiene tirria.
40- Hori ez da ahuntzaren gauerdiko eztula: eso no es moco de pavo.
41- Gabon, bon-bon; Natibitate, ase eta bete; San Estebantxe, besteetan lantxe: en Nochebuena buena juerga, en Navidad hartarse de comer, en S. Esteban vuelta a la normalidad. (refrán vizcaíno)
42- Aurtendanik geursdara (geurtz: datorren urtea) anitz eguzki eta euri: ocurrirán muchas cosas.
43- Goiz gorri, arrats euri: mañana roja, tarde lluviosa.
44- Donostian Donosti, gorostian gorosti: a donde fueres haz lo que vieres.
45- Gorua gerrian eta gogoa kirolan: la rueca en la cintura y el pensamiento en el juego; estar en Babia, estar en la luna (de Valencia)...
46- Maria gurea goruetan behar ez den orduetan: nuestra María hilando cuando no se debe; hacer algo a destiempo...
47- Zenbait granoz arin delako seinalea: (Axular) señal de que es un poco casquivano.
48- Atso asea, gosagogor: viene harta, recia contra el hambre.
49- Hala bada, hala biz, eta ez bada, ora pro nobis: si es así, que así sea y si no ora pro nobis (se dice de los remedios caseros para curar enfermedades).
50- Haltzari fruitu bila joatea: pedir peras al olmo.
51- Hamabiak, bota platerera begi biak: las 12, pon los dos ojos en el plato (por ser la hora de comer).
52- Hauzea (cuchillo de dos filos) eta gredalea (cazo) ematea: dar el pan y la sal, o sea, conceder todo el poder.
53- Usoak joan, sareak heda: a buenas horas mangas verdes.
54- Hontzak birigarroari buruhaundi: el buho a la malviz: cabezota; ... le dijo la sartén al cazo.
55- Hori horbel (hoja caida) herrikoa da: ése es ligero de cascos.
56- Hor konpon Mari Anton! : allá te las arregles.
57- Tximinoak gora iganako eta uzkia agiriago: cuanto más alto sube el mono más enseña el culo.
58- Igatea gorago, eroria dorpeago: cuanto más alto suba peor será la caida.
59- Ihiak bezala edaten du: (bebe como un junco), bebe como una esponja.
60- Esku batak dikuzke (ikuzi= lavar) bestea, biek begitartea: una mano puede lavar la otra, ambas la cara.
61- Jaun Done Laurenti, esku baten euria, bestean ilenti: S. Lorenzo, en una mano la lluvia y en la otra el tizón.
62- Gure andrea irrikor, iztartean kilikor: la mujer sonriente suele tener cosquillas entre las piernas (más machista imposible).
63- Itxasturuaren emaztea goizean senardun, arratsean alargun: la esposa del marino, a la mañana está casada y a la tarde viuda.
64- Kaltea dagienak, bizarra lepoan: va mirando atrás por miedo al castigo.
65- Kandelerio, lerio, haitzari ura dario: Candelaria, laria, a la peña le mana el agua (refrán vizcaíno).
66- Kanpo eder etxe otso: cuando una persona es arisca con los propios y simpática con los ajenos.
67- Hortxe dago koxka: ahí está la madre del cordero.
68- Bazen ordua kuku egin zezan! : ¡ya era hora de que estirara la pata!
69- Aita zahar kulumulu, zuretzat oilo buru: padre viejo, para tí la cabeza de la gallina.
70- Orhiko txoria Orhin laket: (lit. : el pájaro de Orhi está contento de Orhi) cada cual es feliz en su patria.
71- Bere etxeko laratzak ezagutzen du hori: a ése le conoce el llar de su casa (= es muy introvertido y difícil de conocer por sus actos externos).
72- Zuk gauzak lardaskan egiten dituzu: tú haces las cosas a la buena de Dios.
73- Larde naiz horren egitera: me da reparo hacer eso.
74- Lan lasterra, lan alferra: trabajo rápido, trabajo inútil.
75- Lobelarren bat dauka horrek: ése tiene alguna adormidera (se dice de los dormilones).
76- Bizar hilari lotsa gutti: a barba muerta poco respeto.
77- Ametsetako lukainka da hori: eso es una quimera.
78- Horrek sartu digu lukainka ederra! : vaya trola que nos ha metido ése.
79- Lukikume, azeri: la cría del raposo, zorro (de tal palo tal astilla).
80- Antzarren lumatzan bizi da hori: (lit.: vive entre el plumaje de los gansos) ése vive feliz.
81- Hila lupera, bizia asera: el muerto al hoyo, el vivo al bollo.
82- Hik maka, nik saka: tu amenazas, yo golpeo.
83- Orak non mina han mihia: (lit.: el perro tiene la lengua en el lugar que le duele) cada cual habla de lo que le afecta.
84- Nahikide ez da adiskide: el que tiene las mismas apetencias no es por ello amigo.
85- Done Bikenti hotza, neguaren bihotza: S. Vicente frío, corazón de invierno.
86- Maiatz eurite, urte ogite: mayo lluvioso, año de mucho trigo.
87- Oker hobe, itsu baino: más vale tuerto que ciego.
88- On eginaren pagua, atondoan palua: el pago de los favores suele ser el palo junto a la puerta.
89- Otsailgo euriak erhaten ditu ontzoeriak: la lluvia de febrero mata a los usureros.
90- Orga idien aitzinean jarri: poner el carro antes que los bueyes; empezar la casa por el tejado.
91- Orratzak baino hariak luzeago behar du izan: el hilo debe ser más largo que la aguja ( se dice indicando que no es suficiente el empuje inicial si no hay seguidores o recomendando la condescendencia).
92- Janzkerak parrana egiten ez du: el hábito no hace al monje.
93- Prakan-prakan ez dago gizona: no en todos los pantalones hay hombres.
94- Sogilea dantzari eder: el espectador es buen danzarín (de boca).
95- Gizona obratan eta idia trangotan (ezagutzen da): el hombre en sus obras y el buey en los baches (se conocen).




AHOKORAPILOAK:

1- Matxin okerraren akerraren adar okerrak
Baino okerragorik ez dut ikusi nik.
2- Akerrak adarrak okerrak ditu,
Okerrak adarrak akerrak ditu.
3- Abelek bala balu,
Bala bele bila
4- Otso itsu itsusiak
Ezin etsi etxean!

BESTE HIZKUNTZETAKO ESALDI EZAGUNAK

BESTE HIZKUNTZETAKO ESALDI EZAGUNAK:





(“Euskal Hiztegi Modernoa”, Xabier Kintana eta Joseba Tobar-ena eta “Diccionario de expresiones extranjeras”, Gregorio Doval-ena, bi lan hauetan oinarrituta)




1- Ab absurdo: (latina) absurdua delako.
2- Ab aeterno: (lat.) betidanik.
3- Ab initio: (lat.) hasiera-hasieratik.
4- Ad litteram: (lat.)letraz letra, hitzez hitz.
5- A la dernière: (frantzesa) azken modara.
6- Alea jacta est: (lat.) zoria jadanik botata dago.
7- Altius, cistius, fortius: (lat.) gorago, arinago, indartsuago.
8- All right: (ingelesa) oso ederki, txit ongi.
9- A posteriori: (lat.) ondorioak ikusi ta gero.
10- A priori: alde aurrez, aldez aurretik.
11- Arrivederci: (italiera) ikusi arte, agur.
12- At home: (ing.) etxean, norbere etxean.
13- Auf wiedersehen: (alemaniera) ikusi arte.
14- Au revoir: (fr.) ikusi arte.
15- Ave Caesar morituri te salutant: (lat.) Agur Cesar, hiltzera doazenak agurtzen zaituzte.
16- Bitte: (al.) mesedez, faborez.
17- Carpe diem: (lat.)probetxa hadi egungo egunaz.
18- Casus belli: (lat.) gerrarako kasua.
19- C´ est tout: (fr.) hauxe da guztia.
20- Cogito ergo sum: (lat.) pentsatzen dut, beraz ba naiz.
21- Coitus interruptus: (lat.) bukagabeko sexu elkartzea.
22- Con la iglesia hemos topado: (gaztelera) elizarekin egin dugu topo.
23- Cum laude: (lat.) aipamen bereziaz.
24- Curriculum vitae: (lat.) bizitzaren nondik norako ibilerak.
25- Chi va piano, va lontano: (it.) astiro dabilena urrunera heltzen da.
26- Danke: (al.) eskerrik asko.
27- De facto: (lat.)egitez, errealitatean.
28- Delirium tremens: (lat.) zorabio nagusia.
29- De motu propio: (lat.) berez, bere baitatik irtenik.
30- Divide et vinces: (lat.) zatika ezazu eta irabaziko duzu.
31- Dominus vobiscum: (lat.) Jauna zuekin.
32- Dura lex, sed lex: (lat.) lege gogorra, baina lege, hala ere.
33- Ecce homo!: (lat.) lit.: Hona hemen gizona!
34- Eli, Eli, lamma sabakthani: (hebraiera) Ene Jainkoa, ene Jainkoa, zergatik nauzu abandonatu.
35- English spoken: (ing.) ingelesez egiten da.
36- En petit comité: (fr.) batzar ttipian.
37- En un lugar de la Mancha: (gazt.) Manchako toki batetan.
38- Ex aequo: (lat.) meritu berdinez.
39- Ex cathedra: (lat.) katedratik.
40- Ex professo: (lat.) berariaz, apropos.
41- Fac simile: (lat.) lit.: “egizu berdin”.
42- Fifty-fifty: (ing.) erdi eta erdi, erdizka.
43- French kiss: (ing.) lit.: “muxu frantzesa”.
44- Fugit irreparabile tempus: (lat.) denbora erremediogabeki doa ihesi.
45- God save the king! : (ing.) Jainkoak gorde beza erregea.
46- Good-bye: (ing.) agur.
47- Happy end: (ing.) amaiera zoriontsua.
48- Home, sweet home: (ing.) “etxea, etxe gozoa”.
49- Homo homini lupus: (lat.) gizona gizonarentzat otso.
50- Homo sapiens: (lat.) “gizon jakintsua”.
51- Honoris causa: (lat.) ohorez, ohorearen kausaz.
52- Idem: (lat.) berdin.
53- Import-export: (ing.) inportaketa-exportaketa.
54- In albis: (lat.) zuri, zuritan.
55- In extremis: (lat.) azkenetan, azken orduan.
56- In fraganti: (lat.) bete betean, zerbait egiten aritzean.
57- In illo tempore: (lat.) aldi hartan, orduan.
58- In memoriam: (lat.) oroipenean.
59- In pectore: (lat.) barruan, bere kautan.
60- In saecula saeculorum: (lat.) menderen mendetan.
61- In situ: (lat.) bere tokian, toki jatorrian.
62- In vitro: (lat.) beirean.
63- In vivo: (lat.) izaki biziengan.
64- Ipso facto: (lat.) mementu berean, oraintxe.
65- Juro: (lat.) zin egiten dut.
66- King size: (ing.) lit.: “errege tamainua”, tamainu familiarra adierazteko.
67- Kyrie eleison: (grekera) Jauna, urrikal hadi.
68- Laissez faire, laissez passer: (fr.) utzazue egiten, utzazue pasatzen.
69- Lapsus linguae: (lat.) mihiaren konturatu gabeko okerra.
70- Last but not least: (ing.) azkena baina ez ttikiena.
71- Latin lover: (ing.) lit.: amorante latinoa.
72- L´Etat c´est moi: (fr.) neu naiz Estatua.
73- Liberté, Egalité et Fraternité: (fr.) Askatasuna, Berdintasuna eta Anaitasuna.
74- Love story: (ing.) lit.: “amodiozko istorioa”.
75- L´union fait la force: (belgikera) batasunak indarra dakar.
76- Made in: (ing.) ....-an egina.
77- Mal fario: (ijito erara) zoritxarra.
78- Mare Nostrum: (lat.) lit.: “Gure Itsaoa”, Mediterraneoa.
79- Marhaba: (arabiera) kaixo.
80- Mass media: (ing.) komunikabideak.
81- Mea culpa: (lat.) nire erruz, nire erruagatik.
82- Materia prima: (lat.) lehen-gaia.
83- Ménage à trois: (fr.) lit.: “etxea hirurentzat”, amodiozko triangelua.
84- Mens sana in corpore sano: (lat.) adimendu sendoa gorputz sendoan.
85- Merci (beaucoup): (fr.) eskerrik asko.
86- Modus vivendi: (lat.) bizimodua.
87- Navarre shall be the wonder of the world: (ing.; Shakespeareren bertso baten hasiera) Nafarroa munduko miraria izanen da.
88- Nihil obstat: (lat.) ez du ezer kontrakorik.
89- Non plus ultra: (lat.) harantzago ezin.
90- Off the record: (ing.) lit.: “grabaketaz kanpo”.
91- On parle français: (fr.) frantsesez egiten da.
92- Panta rhei: (gr.) dena higitzen da.
93- Paris bien vaut une misse: (fr) Parisek meza bat ongi balio du, Parisengatik meza bat entzun daiteke.
94- Pax romana: (lat.) bake erromatarra.
95- Peccata minuta: (lat.) pekatutxoak, txikikeriak, huskeriak, inozokeriak...adierazteko.
96- Per accidens: (lat.) hola gertatu delako, kasualitatez.
97- Per capita: (lat.) buru bakoitzeko, pertsona bakoitzeko.
98- Per se: (lat.) berez.
99- Please: (ing.) mesedez.
100- Pole position: (ing.) lit.: “posizio polarra”.
101- Porca miseria!: (it.) “hauxe bizimodu miserablea!” adierazteko.
102- Post data: (lat.) geroago emanak.
103- Post meridiem: (lat.) eguerdi ondoan.
104- Pur sang: (fr.) odol puroa.
105- Rara avis: (lat.) lit.: “hegazti arraroa”.
106- Road movie: (ing.) errepidetako filmea.
107- Quid pro quod: (lat) gauza bat beste baten ordez.
108- Quo vadis?: (lat.) lit.: nora zoaz?
109- Quousque tandem?: (lat.) noiz arte?
110- Reality show: (ing.) lit.: “espektakulu erreala”
111- Salám: (arabiera) bakea.
112- Savoir faire: (fr.) jakin egiten.
113- Sayonara: (japoniera) agurtzean.
114- Scotland Yard.: (ing.) polizia ingelesa.
115- Self-made man: (ing.) inoren laguntza barik aurrera atera den gizona.
116- Sex symbol: (ing.) sinbolo, ikono... sexuala.
117- S´il vous plait: (fr.) mesedez, faborez.
118- Sine die: (lat.) eguna ipini gabe.
119- Si parla italiano: (it.) italieraz egiten da.
120- Si vis pacem, para bellum: (lat.) lit.: “bakea nahi baduzu, egizu gerra”.
121- Something is rotten in the state of Denmark: (ing.) Danimarkako Estatuan ba dago zerbait kiratsik.
122- Spain is different: (ing.) lit.: “Espainia desberdina da”; esaldi publizitarioa.
123- Spasivo: (errusiera) eskerrik asko.
124- Statu quo: (lat.) aurreko egoera, gauzak dauden daudenean.
125- Sui generis: (lat.) bere gisako.
126- Sursum corda: (lat.) gora bihotzak.
127- Thank you: (ing.) eskerrik asko.
128- That is the question: (ing.) hauxe da questionea.
129- The end: (ing.) amaiera (filmeetan).
130- Third World: (ing.) Tercer Mundo (gazt.)= Hirugarren Mundua.
131- Tête-à-tête: (fr.) buruz buru, aurrez aurre, aurpegiz aurpegi.
132- That is the question: (ing.) hauxe da kontua.
133- To be or not to be: (ing.) izan ala ez izan.
134- Top secret: (ing.) sekretu gorena.
135- Totus tuus: (lat.) dena zeurea.
136- Totum revolutum: (lat.) dena nahastua;
nahaste-borrastea, nahaspiloa.
137- Trade mark: (ing.) “fabrikako marka”
138- Traduttore, traditore: (it.) “itzultzaile, traidore”.
139- Uncle Sam: (ing.) Tio Sam (gazt.)= Osaba Sam, USA-ren pertsonifikazioa.
140- Va bene?: (it.) dena ondo (doakizu)?, zelan?
141- Vade in pace: (lat.) bakea zurekin.
142- Vade retro!: (lat.) jo atzera, alde, ospa...
143- Velis nolis: (lat.) nahi ta nahi ez.
144- Veni, vidi, vinci: (lat.) heldu, ikusi ta irabazi.
145- Verbi gratia: (lat.) adibidez, esate baterako, esaterako.
146- Via crucis: (lat.) gurutzearen bidea.
147- Viceversa: (lat.) alternatiboki, elkarrekiko.
148- Vox populi, vox Dei: (lat.) herriaren boza, Jainkoaren boza.
149- Who´s who: (ing.) nor da nor, zein da nor.
150- Wall Streat: (ing.) lit.: “murruaren kalea”; New York-eko Burtsaren kalea.
151- White House: (ing.) Casa Blanca (gazt.)= Etxe Zuria; USA-ko presidentearen etxebizitza.
152- Xalom: (hebr.) bakea, agur.
153- Xukran: (arab.) eskerrik asko.
154- Yankees, go home!: (ing.) Gerra Hotzeko slogana, “Yankiak, zoazte etxera”, alde hemendik... adierazteko.
155- Yom Kippur: (hebr.) “Expiatze edo Aflikzioaren Eguna”, juduen urteko jai-egunik garrantzitsuena, euren egutegiko 7. hileko 10. egunean ospatzen dena.













BESTE HIZKUN-
TZETAKO
BERBA
EZAGUNAK:



(Aipatutako Gregorio Doval-en lanetik hartuak eta euskerara itzuliak)

1- Aerobic: (ing.) teknika gimnastikoa.
2- Aérosol: (fr.) espray.
3- Affiche: (fr.) iragarkia.
4- Aggiornamento: (it.) eguneratu.
5- Airbag: (ing.) literalki “airezko zorroa, boltsa”.
6- Album: (lat.) bilduma.
7- Alias: (lat.) gaitzizena, goitizena, ezizena.
8- Alien: (ing.) extralurtarra.
9- All i oli: (katalanera) literalki “baratxuri eta olioa”.
10- Allô! : (fr.) esan! –telefonoz-.
11- Amateur: (fr.) zale.
12- Anathema: (gr.) anatema.
13- Anduriña: (galiziera) enara.
14- Anorak: (eskimalera) larruzko jaka berez, egun ez bustitzeko edozein jaka.
15- Antibaby: (ing.) antisorgailua.
16- Antidoping: (fr.) ingelesekotik sortua, antidopajea.
17- Apartheid: (afrikanera) literalki “bazterketa”.
18- Aquarium: (lat.) ur untzia.
19- Arriviste: (fr.) igolea, arribista.
20- Attrezzo: (it.) atrezoa, antzeslanetarako beharrezko elementu multzoa.
21- Auditorium: (lat.) auditorioa, entzulegoa.
22- Auto-stop: (fr.) hitz hibridoa automobile frantzesa gehi stop ingelesa, hots, “automobila geratu”.
23- Ayatollah: (arab.) literalki “Allah-ren keinua”.
24- Baby: (ing.) ume.
25- Badminton: (ing.) kirol mota bat.
26- Bambino: (it.) ume.
27- Banzai: (jap.) literalki “hamar mila urte”; gerrarako garrasia.
28- Barbie: (ing.) panpina ezagunaren izen komertziala.
29- Bazooka: (ing.) bazuka, arma tipo bat.
30- Béchamelle: (fr.) betxamela, saltsa tipo bat.
31- Best-seller: (ing.) literalki “hoberen saldua”, gehien saltzen dena.
32- Bicocca: (it.) egun kauka, oso merkea.
33- Bikini: (fr.) pieza biko bainu-jantzia.
34- Bingo: (ing.) kanpaiaren soinutik dator –bing-,
jokoan bingo!
35- Biscotte: (fr.) italierazko hitzetik sortua, ogi xigortua.
36- Bla-bla-bla: (fr.) etenik gabeko hitz jarioa adierazteko.
37- Blaugrana: (kat.) Bartzelona futbol taldeko koloreak.
38- Blue jeans: (ing.) “praka vaqueroak, tejanoak”.
39- Body milk: (ing.) gorputz krema.
40- Bonsai: (jap.) literalki “landarea potoan”.
41- Bonzo: (portugalera) japonieratik, moje budista.
42- Boom: (ing.) lit.: trumoia.
43- Boomerang: (ing.) Australiako dialekto batetik sortua. Lit.: “itzultzen den egurra”.
44- Boulevard: (fr.) zuhaitzez beteriko kalea gaur egun.
45- Boutique: (fr.) hasieran “dendatxoa”, egun dotorea.
46- Box: (ing.) lit.: “kutxa”.
47- Boy: (ing.) mutila, gaur egun striptease egiten duena.
48- Bricolage: (fr.) etxean egiten diren esku lanak.
49- Bungalow: (ing.) solairu bateko etxetxoa.
50- Bunker: (al.) lurpeko gordelekua.
51- Business: (ing.) negozioak.
52- Bwana: (suajili) lit.: “ugazaba, jauna”.
53- Cabaret: (fr.) gau taberna tipo bat.
54- Camorra: (it.) sekretuzko anaitasun deliktiboa.
55- Camouflage: (fr.) lit.: “mozorratze”.
56- Camping: (ing.) akanpatzea.
57- Canapé: (fr.) jesarlekua eta aperitiboa.
58- Candomblé: (por.) kultu hegoamerikarra, jatorriz afrikarra.
59- Cannelloni: (it.) janari italiarra.
60- Capo: (it.) lit.: “buru”, mafiakoa.
61- Capoeira: (por.) arte martzial brasildarra.
62- Carnet: (fr.) identitate agiria.
63- Cassette: (fr) lit.: “kutxatxoa”.
64- Catering: (ing.) janaria hornitzen duen zerbitzua.
65- Cello (tape): (ing.) zinta itsaskorra.
66- Chachi: (ijit.) txit ondo.
67- Champagne: (fr.) burbuiladun ardo mota bat.
68- Champignon: (fr.) perretxiko tipo bat.
69- Chandail: (fr.) kirola egiteko janzkera.
70- Chapeau: (fr.) lit.: “kapela”, bapo!
71- Charter: (ing.) hegaldi irregularra, turistikoa.
72- Chicano: (ing.) “mexikano”-aren aferesis.
73- Chinatown: (ing.) lit.: “txinatar auzoa”.
74- Chopped: (ing.) lit.: “xehakina”, okela txiki-txiki egina.
75- Christmas: (ing.) “Gabonak”.
76- Chungo: (ijit.) “itsusia, txarra, txarto, zikoitz...”.
77- Cicerone: (it.) gidari turistikoak.
78- Climax: (lat.) eskala, punturik gorena.
79- Clip: (ing.) grapa metalikoa.
80- Clown: (ing.) pailazoa.
81- Club: (ing.) elkarte.
82- Coca-cola: (ing.) edari marka.
83- Cocktail: (ing.) edari desberdinen nahastea.
84- Cognac: (fr.) pattarra antzekoa.
85- Collage: (fr.) lit.: coller = itsatsi, kolatu.
86- Comfort: (ing.) erosotasuna, ongitasuna.
87- Comic: (ing.) irudizko istorioa.
88- Consommé: (fr.) salda.
89- Copyright: (ing.) lit.: “kopia eskubidea”.
90- Corner: (ing.) iskina, zoko, bazter.
91- Cotillon: (fr.) urte zaharreko festa, besteak beste.
92- Couché: (fr.) paper klase bat.
93- Cowboy: (ing.) “behi-zaina”.
94- Croissant: (fr.) ilargi itxurako opila.
95- Croquis: (fr.) krokisa, zirrimarra.
96- Cutter: (ing.) ebakitzeko tresna.
97- Dalai lama: (tibetera) lit.: “jakituri ozeanoa”.
98- Darling: (ing.) maitea.
99- Dazibao: (txinera) letra haundidun kartela.
100- Decathlon: (gr.) 10 frogadun kirol-lehiaketa.
101- Derby: (ing.) ekipo lokalen arteko lehia.
102- Detective: (ing.) ikertzaile privatua.
103- Diabolo: (fr.) jolas moeta bat.
104- Diesel: (al.) motor tipo bat.
105- Disc-jokey: (ing.) lit.: “disko gidaria”.
106- Display: (ing.) lit.: “expositorea”.
107- Divo: (lat.) lit.: “jainkoa, dibinala”.
108- Dobermann: (al.) txakur arraza bat.
109- Driver: (ing.) lit.: “gidaria”.
110- Duplex: (lat.) “bikoitza”.
111- Eau de cologne: (fr.) perfumea, ur gozoa, kolonia.
112- Ego: (lat.) ni.
113- Escalope: (fr.) xerra mehe-mehea eta ongi frijitua.
114- Espetec: (kat.) lukainka moeta bat.
115- Eureka!: (gr.) lit.: “aurkitu dut”.
116- Exit: (ing.) irteera.
117- Factotum: (lat.) denetarik egiten dakiena.
118- Fakir: (arab.) lit.: “pauperra, pobrea...”
119- Fanzine: (ing.) aldizkari moeta bat.
120- Fast-food: (ing.) lit.: “janari arina, bizkorra”.
121- Favela: (por.) etxola edo txabolen auzoa.
122- Fax: (ing.) telefacsimile-ren apokopea.
123- Feeling: (ing.) lit.: “sentimendua”.
124- Fétiche: (fr.) zorte ona erakartzeko objetuak.
125- Film: (ing.) pelikula, filmea, luzemetraia.
126- Fitness: (ing.) lit.: “prestakuntza fisikoa”.
127- Flash: (ing.) lit.: “argitasuna, dirdirapena”.
128- Footing: (ing.) intentsitate gutxiko laisterketa.
129- Forceps: (lat.) lit.: “orrikak, kurrika, tenazak”.
130- Formica: (ing.) lit.: “mikaren ordezkoa”. Izen komertziala da.
131- Frac: (fr.) gizonezkoentzako jaka zeremoniala.
132- Full-contact: (ing.) lit.: “kontaktu osoa”. Boxeoa eta arte martzialen nahastea.
133- Futon: (jap.) kotoizko koltxoneta.
134- Gag: (ing.) efektu komikoa.
135- Game: (ing.) jolasa.
136- Garçon: (fr.) mutila.
137- Gay: (ing.) lit.: “alegerea, alaia”. Gizon homosexuala.
138- Geisha: (jap.) tea-etxeetako emakumea.
139- Gigolo: (fr.) emakume baten amorante gaztea, gizonezkoa.
140- Ginseng: (txin.) lit.: “gizon itxurako sustraia”.
141- Glamour: (ing.) xarmagarria, erakargarria.
142- Gluten: (lat.) lit.: “kola, urahi”.
143- Go-go: (ing.) diskoteketako dantzaria.
144- Graffiti: (it.) hormetako margoketak, irudiak.
145- Guateque: (karibera) edozein festa zaratatsua.
146- Hacker: (ing.) pirata informatikoa.
147- Hamaca: (tainera) ohe zintzilikaria.
148- Hamster: (al.) ugaztun karraskari txiki bat.
149- Handicap: (ing.) lit.: “eskua kapelean”, oztopoa, eragozpena.
150- Hangar: (fr.) hegazkinen gordelekua.
151- Harakiri: (jap.) lit.: “sabelaren ebaketa”.
152- Hardware: (ing.) ordenagailuaren soporte materiala, fisikoa.
153- Heavy: (ing.) lit.: “pisutsua”, gogorra.
154- Hincha: (gazt.) futbol-zale zaleak, ganberroak.
155- Hip-hop: (ing.) “kaleko gazteen mugida”.
156- Hippy: (ing.) lit.: “bizia, enrollatua, drogazale...”.
157- Hispano: (ing.) USA-ko hiritar hispanoamerikarra.
158- Hobby: (ing.) denborapasak, zaletasuna, entretenimendua...
159- Hooligan: (ing.) ganberroak futbolekoak.
160- Hot-dog: (ing.) lit.: “txakur beroa”, saltxitxa.
161- Hula-hula: (hawaiera) lit.: “bedarrezko gona-bedarrezko gona”, emakumeen dantza tipo bat.
162- Iceberg: (ing.) ice (ingelesez) = izotz eta berg (alemanez) = mendia.
163- Idem: (lat.) bera.
164- Igloo: (ing.) jatorrizko idglu-tik (esk)= etxea edurrezkoa.
165- Ikebana: (jap.) lit.: “lore bizia”, loren apainketaren artea.
166- In: (ing.) “modan dagoena, egunean...” besteak beste.
167- INRI: (lat.) Iesus Nazarenus Rex Iudaeórum-aren sustantibazioa, hots, Jesus Nazarenoa Juduen Errege.
168- Intercity: (ing.) interurbanoa.
169- Interim: (lat.) lit.: “bitartean”.
170- Internet: (ing.) lit.: “sare internazionala”-ren laburtzapena.
171- Intifada: (arab.) lit.: “matxinada”.
172- ISBN: (ing.) International Standard Book Number-en siglak, hau da, liburu bakoitzaren zenbaki internazionala.
173- Islam: (arab.) lit.: “Jainkoaren borondatearekiko menekotasuna, entrega”.
174- Jacuzzi: (ing.) bainu-untzia, kaliforniar asmatzailearen abizenetik datorren izena.
175- Jaima: (arab.) marokiar nomaden camping-denda tradizionala.
176- Jehová: ikus Yahvé.
177- Jihad: (arab.) lit.: “konfliktua, gatazka, borroka...”.
178- Jiujitsu: (jap.) lit.: “malgotasunaren praktika”.
179- Jogging: (ing.) laisterketa moeta bat.
180- Joker: (ing.) “comodin-a jokoan, adarjolea”.
181- Junior: (lat.) gazte.
182- Kabbala: (hebr.) lit.: “tradizioa”, nolabait “lege zaharrak”.
183- Kabuki: (jap.) lit.: “poesia eta dantzaren artea”.
184- Kama Sutra: (sanskrito) lit.: “maitasunaren tratatua”.
185- Kamikaze: (jap.) lit.: “jainkoaren haizea”, piloto suizidak.
186- Kaputt: (al.) lit.: “apurtuta, hondatuta, alferrik galduta”.
187- Karaoke: (jap.) lit.: “orkestra hutsik”.
188- Karate: (jap.) lit.: “esku hutsik”.
189- Kart: (ing.) ibilgailu moeta bat.
190- Katana: (jap.) samuraiak erabiltzen zuten ezpata.
191- Katiuska: (errusiera) gomazko bota haundiak.
192- Kayak: (ing.) jatorriz eskimalen hizkuntzatik, ka-iak= gizon batek gidaturiko potina.
193- Keffia: (arab.) palestinarrak erabiltzen duten burukoa.
194- Ketchup: (ing.) tomate antzeko saltsa.
195- Khaki: (hindiera) lit.: “hautsaren kolorekoa”.
196- Kilim: (turkiera) alfonbra moeta.
197- Kilt: (ing.) eskoziarren gona motza.
198- Kimono: (jap.) lit.: “setazko gauza”.
199- Kleenex: (ing.) paperezko musu-zapien marka komertziala.
200- Kremlin: (erru.) lit.: “gotorleku”; kreml= harria.
201- Ku-Klux-Klan: (ing.) USA-ko sekretuzko erakunde arrazista.
202- Kung-fu: (txin.) lit.: “irteera aurkitzeko esfortzua”.
203- Kursaal: (al.) lit.: “sendaduren sala”, bainu-etxeetan.
204- Lady: (ing.) anderea.
205- Lama: (tib.) lit.: “jakintsua, maisu, eskolatua”.
206- Laser: (ing.) akronimoa da, izpi moeta bat.
207- Latex: (lat.) lit.: “likidoa, likorea”.
208- Leader: (ing.) lit.: “buruzagia, nagusia”.
209- Leitmotiv: (ing.) lit.: “motibu gidaria”.
210- Lifting: (ing.) azaleko ximurrak kentzeko egiten den ebakuntza kirurgiko estetikoa.
211- Light: (ing.) lit.: “arina, ahula, leuna”.
212- Lontananza: (it.) urrunean.
213- Look: (ing.) lit.: “itxura, begirada”.
214- Lord: (ing.) Ingalaterrako noblea, gizonezkoa.
215- LSD: (ing.) akronimoa; droga aluzinogenoa.
216- Lunch: (ing.) aperitiboa, janaritxoa, hamaiketakoa.
217- Luthier: (fr.) bibolin egilea.
218- Macramé: (fr.) esku-lana lokarriekin korapiloak eginez.
219- Mademoiselle: (fr.) andereño (ez eskolakoa).
220- Mafia: (it.) erakunde sekretua.
221- Mahatma: (ing.) lit.: “anima haundia”.
222- Maillot: (fr.) jantzi tipo bat.
223- Maizena: (ing.) izen komertziala, USA-n 1.850ean.
224- Manager: (ing.) planifikatzailea orokorrean.
225- Mandala: (sans.) lit.: “zirkulua”.
226- Manga: (jap.) komiki japoniarra.
227- Mantra: (sans.) otoitz egitean errepikatzen den formula errituala.
228- Maquis: (fr.) II Munduko Gerran zibilek eratutako erresistentzia.
229- Marine: (ing.) egun USA-ko itsas-infanteriako soldadua.
230- Marketing: (ing.) teknika komertzialak.
231- Marron: (fr.) gaztain kolorea, marroia.
232- Martini: (it.) edari aperitibo baten izen komertziala.
233- Masía: (kat.) baserri antzekoa.
234- Master: (ing.) lit.: “maisu”.
235- Meiga: (gal.) sorgiña.
236- Mélange: (fr.) nahastea.
237- Menhir: (bretoniera) lit.: “harri luzea”.
238- Michelin: (fr.) gurpilen marka komertziala.
239- Microchip: (ing.) zirkuitu elektronikoa.
240- Mikado: (jap.) lit.: “ate gorena, sublimea”.
241- Minestrone: (it.) zopa italiarra.
242- Miss: (ing.) lit.: “andereño” (ez eskolakoa).
243- Mister: (ing.) lit.: “jauna”.
244- Mix: (ing.) nahastea.
245- Mortadella: (it.) lukainka tipo bat, mortadela.
246- Mountain bike: (ing.) lit.: “mendiko bizikleta”.
247- Naïf: (fr.) “gizaixoa”.
248- Napalm: (ing.) siglak; lehergailu pizgarriak.
249- NASA: (ing.) akronimoa; USA-ko agentzia espaziala.
250- Nasciturus: (lat.) jaiotzear dagoena, fetoa.
251- Nescafé: (fr.) marka komertziala.
252- Ninja: (ing.) ezpataria, mertzenario japoniarra.
253- Nobuck: (ing.) larru moeta bat.
254- Noël: (fr.) lit.: “Gabonak”.
255- Nurse: (ing.) umezaina, sentzaina, institutriza, kanguroa...
256- Off: (ing.) amatatuta, itzalita.
257- OK: (ing.) ados, konforme, bai.
258- Om: (sans.) hinduista eta budisten hitz sakratua.
259- Ombudsman: (ing.) arartekoa.
260- Omertá: (it.) lit.: “apaltasuna”, Camorraren ixiltasunezko legea.
261- On: (ing.) biztuta, piztuta, martxan, ari.
262- Oscar: (ing.) sari zinematografiko ipar-amerikarra.
263- Ossobuco: (it.) lit.: “zilodun hezurra”.
264- Outsider: (ing.) kanpotarra, atzerritarra, estrainua.
265- Overbooking: (ing.) lit.: “gain-kontratazioa”.
266- Pacha: (fr.) goren agintari turkiarra.
267- Pack: (ing.) paketea.
268- Palmarès: (fr.) saridunen ohorezko zerrenda.
269- Pandemonium: (lat.) grekeratik “etsai guziak”.
270- Panty: (ing.) galtzerdi prakak.
271- Paparazzi: (it.) plurala da hitza; reportero grafikoak.
272- Paprika: (hungariera) hungariako piper-mina.
273- Parabellum: (lat.) lit.: “gerrarako”.
274- Parapente: (fr.) paracaidismo deportiboa.
275- Paria: (fr.) Indiako behe beheko klase sozialekoa.
276- Parka: (ing.) hasieran jaka eskimala, egun beroki akoltxatuak.
277- Parking: (ing.) ibilgailuen aparkalekua.
278- Parterre: (fr.) lit.: “lurretik”.
279- Partizan: (serbiera) gudaria, partisanoa.
280- Partner: (ing.) kide, bikotea edozein ekintzetan.
281- Party: (ing.) lit.: jende “bilera”.
282- Patchouli: (fr.) landare bat; ateratzen den perfumea.
283- Patchwork: (ing.) txatalez egindako ehuna, tela.
284- Pâté: (fr.) jateko orhea, pasta.
285- Payo: (ijit.) ijitoentzat ijito ez dena payoa da.
286- PC: (ing.) “Personal Computer”; ordenagailu, ordenadore edota konputadora pertsonala.
287- PD: (lat.) Post Data.
288- Pedigree: (ing.) animalia baten zuhaitz genealogikoa; horren ziurtaagiria.
289- Peeling: (ing.) azaleko tratamendu kosmetikoa.
290- Peluche: (fr.) tertziopelo itxurako zuntz sintetikoz egina; ohizkoa panpina mota bat.
291- Penalty: (ing.) lit.: “zigorra”.
292- Pepsi-Cola: (ing.) freskagarri baten marka.
293- Perestroika: (erru.) lit.: “ber-egituraketa”.
294- Perlé: (fr.) lit.: “perladuna, perlatua, perlatsua”.
295- Piano: (it.) lit: “goxoa, leuna”.
296- Piccolo: (it.) lit.: “txikia, ttipia, tikia”.
297- Picnic: (ing.) frantzesetiko pique-nique-tik= denetarik jan, hau ta beste, handik eta hemendik.
298- Piercing: (ing.) lit.: “zulaketa, sartzea”.
299- Ping-pong: (ing.) izen onomatopeikoa, mahaiko tenisa.
300- Pique-nique: (fr.) ikus pic-nic.
301- Pixel: (ing.) euskarri elektronikozko aparatuetan irudi grabatu baten argitasun puntu minimoa.
302- Pizza: (it.) ogi orhez egindako italiar opila gehi beste gehigarriak.
303- Pizzeria: (it.) pizzen sal-tokia.
304- Planetarium: (lat.) planetak eta euren mugimenduak errepresentatzeko dispositibo mekanikoa.
305- Planning: (ing.) lit.: “planifikazioa, planeamendua”.
306- Play: (ing.) jokaldia, martxan ipini, jokatu, jo, hasera eman...
307- Play-back: (ing.) aurrez grabatutiko musikari zuzeneko abotsaren gehiketa.
308- Playboy: (ing.) gizon erakargarria, casanova, andra-zale arrakastaduna.
309- Plexiglas: (ing.) beira sintetikoaren izen komertziala.
310- Plum-cake: (ing.) lit.: “aranaz egindako bizkotxoa”.
311- Podium: (lat.) plataforma goratua.
312- Poker: (ing.) karta joko bat.
313- Polder: (nederlandera) itsasoari irabazitako lurraldeak.
314- Pompier: (fr.) su-hiltzailea, bonberoa.
315- Pompon: (fr.) borla, jantzien zintzilikarioa.
316- Pop: (ing.) popular-aren laburdura.
317- Popcorn: (ing.) lit.: “arto lehertua”.
318- Porno: (ing.) pornographic-aren laburdura.
319- Portland: (ing.) zementua, porlana.
320- Post-it: (ing.) lit.: “itsas, kola... ezazu”.
321- Pot-pourri: (fr.) lit.: “lapiko ustela”.
322- Prana: (sans.) lit.: “arnasa”.
323- Praxis: (gr.) praktika.
324- Pressing: (ing.) presioa, erasoa...
325- Proletariat: (al.) langilegoa; zelanbait “prole=ume askoduna”.
326- Psike: (gr.) lit.: “anima, arnasa”.
327- Pub: (ing.) taberna antzekoa.
328- Puenting: (gazt.) hitz sasi-ingelesa, kirol ekintza bat.
329- Punk (rock): (ing.) lit.: “rock zikina”.
330- Puzzle: (ing.) buruhaustea, puzzlea.
331- PVC: (ing.) plastiko mota baten siglak.
332- Quantum: (lat.) atomo baten energia unitatea.
333- Quark: (ing.) oinarrizko partikula azpi-atomikoak.
334- Quasar: (ing.) izen akronimoa; galaxiak eta zeruko beste objetuak izendatzeko izen generikoa.
335- Quasi: (lat.) kasik, ia.
336- Queimada: (gal.) lit.: “errea”; edari beroa.
337- Quiz game: (ing.) lit.: “galdera eta erantzunen jokoa”.
338- Radar: (ing.) siglak; lit.: “radioaren bidezko detekzio eta lokalizaioa”.
339- Rafting: (ing.) kirol mota bat; raft= baltsa.
340- Ragazzo/a: (it.) mutila/neska.
341- Rais: (arab.) Egiptoko presidentea; agintari burua, lehendakaria, jefea.
342- Raja: (sans.) lit.: “erregea”.
343- Ralenti: (fr.) motorraren hainbat bira minutuko abiadura.
344- Rally (ing.) eta rallye (fr.): froga desberdinetako kirol-lehiaketa automobilistikoa.
345- Ranking: (ing.) sailkapena.
346- Rap: (ing.) lit.: “berriketa, tartara...”.
347- Rasta (farian): (ing.) Jamaikan sorturiko mugimendu politiko-erlijiosoa.
348- Ratio: (lat.) bi kantitateen arteko “harremana, proportzioa, indizea...”.
349- Record: (ing.) 1 grabaketa 2 kiroletan eta markarik onena, hoberena.
350- Reggae: (ing.) musika jamaikarra.
351- Relax: (ing.) lit.: “erlajazioa”.
352- Remake: (ing.) ber-egina, berriro egina.
353- Rendez-vous: (fr.) zita, norbaitekin geratzea.
354- Requiem: (lat.) lit.: “atsedena, deskantsua”.
355- Restaurant: (fr.) jatetxea, restaurantea.
356- Retro: (lat.) lit.: “atzeruntz, atzerantz, atzera”.
357- Revival: (ing.) atzeranzko joera (musika, moda...).
358- Revolver: (ing.) suzko arma motza.
359- Rex: (lat.) erregea.
360- Rifle: (ing.) suzko arma luzea.
361- Roast-beef: (ing.) lit.: “idi errea”.
362- Robot: (al.) automata.
363- Rock, rock&roll: (ing.) mugimendu musikal, ideologiko eta kulturala.
364- Rococo: (fr.) estilo dekoratiboa; kurtsi, birkargatua adierazteko.
365- Rôle: (fr.) papera, rola.
366- Roquefort: (fr.) gazta mota bat.
367- Rottweiler: (al.) txakur arraza.
368- Roulotte: (fr.) karabana, rulota.
369- Royalty: (ing.) lit.: “erregalia”; irabazi ekonomikoa.
370- Rugby: (ing.) kirol mota bat.
371- Sabbat(h): (hebr.) lit.: “atsedena”; zapatua, larunbata.
372- Sabotage: (fr.) borrokatzeko modu bat.
373- Safari: (ing.) Afrikako bidaiak, expedizioak.
374- Saga: (islandiera) dinastia, klana, senitartea.
375- Sake: (jap.) arrozarekin eginiko edari japoniarra.
376- Salve: (lat.) lit.: “agurtzen zaitut”.
377- Samurai: (jap.) lit.: “laguntzailea”; jauregi inperialeko gudaria.
378- Sandwich: (ing.) otartekoa, bokadiloa.
379- Santa Claus: (ing.) Gabonetako pertsonaia.
380- Sapristi!: (fr.) arraioa! arranopola!
381- Sauna: (finlandiera) lurrunezko bainua.
382- Scanner: (ing.) lit.: “analizadorea, aztertzailea”.
383- Sexy: (ing.) sexualki erakargarria dena.
384- Sheriff: (ing.) poliziako ofiziala.
385- Sherpa: (tib.) lit.: “ekialdekoa”; mendizaleen gidariak Himalayako mendietan.
386- Shopping: (ing.) “dendaz denda ibili erosketak egiten”.
387- Shorts: (ing.) lit.: “motzak, laburrak”; prakak.
388- Show: (ing.) lit.: “espektakulua, ikuskizuna”.
389- Sir: (ing.) lit.: “jauna”.
390- Skai: (ing.) larru itxurako material sintetikoa.
391- Skate-board: (ing.) lit.: “irristatzeko taula”.
392- Skijama: hitz hibridoa ski (fr.)= eski eta pijama (gazt.)= pijama.
393- Skin-head: (ing.) lit.: “kaxka-motz”.
394- Slip: (ing.) galtzontziloak.
395- Slogan: (ing.) esaldi, lema... publizitarioa, politikoa...
396- Smog: (ing.) kutsadurak sortutako lainoa.
397- Smoking: (ing.) etiketazko gizon-jantzia.
398- Snob: (ing.) moda jarraitzailea, hortera.
399- Software: (ing.) lit.: “ekipo biguna”, programa informatikoak.
400- Solarium: (lat.) eguzkitan egoteko lekua; aparatoa.
401- Solidarnosc: (poloniera) lit.: “elkartasuna, solidaritatea”.
Sindikatu oso ezagunaren izena.
402- Sonotone: (ing.) entzun-gailu marka komertziala.
403- SOS: (ing.) mortse sisteman “hel! laguntza!” eske.
404- Sottovoce: (it.) lit.: “ahopeka”.
405- Souvenir: (fr.) lit.: “oroigarria, oroitgarria”.
406- Soviet: (erru.) lit.: “asanblada, kontseilua”.
407- Speed: (ing.) abiadura.
408- Sponsor: (ing.) launtzailea, babestailea, patrozinatzailea.
409- SPQR: (lat.) Senatus Populusque Romanus= Erromako Senatua eta Herria.
410- Spray: (ing.) birringailua, lurrungailua.
411- Sprint: (ing.) indar haundiena abiadura gehiena lortzeko esfortzua.
412- Sputnik: (erru.) lit.: “bidai-kidea”.
413- Stick: (ing.) lit.: “egurra”.
414- Stock: (ing.) existentziak; erretserban edota gordetako materialak, produktuak...
415- Stradidavius: (lat.) abizen horretako bibolinak.
416- Stress: (ing.) lit.: “kolpea”.
417- Striptease: (ing.) biluztea, larru gorririk ipintzea.
418- Sufi: (arab.) doktrina mistiko bateko aszeta, asketa.
419- Suite: (fr.) konposaketa musikala; hoteleko gela.
420- Sultan: (arab.) lit.: “potere soberanoa”.
421- Summun: (lat.) gradurik gorena.
422- Sumo: (jap.) kirol japoniarra.
423- Superman: (ing.) lit.: “super-gizoana”.
424- Surf(ing): (ing.) olatuekin praktikatzen den kirola.
425- Surimi: (jap.) arrain orhea.
426- Swahili: (suaj.) lit.: “kostakoak”.
427- Swatch: (ing.) kontrak. Swiss watch=erloju suizarra.
428- Tabou: (fr.) polinesiako hizkuntzatik ta=ikutu eta pu=ez ikutu; debekua, tabu.
429- Taekwondo: (korear erara) lit.: “oina eta okabilaren bidea”.
430- Taichi (chuan): (txin.) lit.: “goren azkena”. Gorputz gimnasia.
431- Taiga: (erru.) Siberiako pinu eta urkien basoa.
432- Talmud: (hebr.) lit.: “estudioa, doktrina, irakaskuntza”.
433- Tampax: (ing.) tanpoi higienikoaren marka komertziala.
434- Tanga: (por.) egun bainu-jantzi edo kaltzontzilo ttikiak.
435- Tangram: (ing.) txinako hitzetik “buruhaustea, jostailua”.
436- Tao: (txin.) lit.: “bidea”; lege morala, ordena kosmikoa, jarraibidea... konfuzionismoan.
437- Tarantella: (it.) dantza napolitarra.
438- Tatami: (jap.) lit.: “zerria, estera”.
439- Team: (ing.) taldea, ekipoa.
440- Tempo: (it.) denbora.
441- Tergal: (ing.) marka komertziala. Hari sintetikoa.
442- Terracotta: (it.) buztina egosita.
443- Test: (ing.) lit.: “entseiua”; froga, azterketa.
444- Testa ferro: (it.) lit.: “burdinezko burua”.
445- Tretabrik, tetrapak: (suediarra) lit.: “adreilu lau-aldeetakoa”, “lau aldetako paketea”.
446- Tex-mex: (ing.) texan-mexican=tejano-mexikanoa.
447- Tifosi: (it.) Hooligan (ing.) Hincha (gazt.)= zale, jarraitzaile.
448- Time is money: (ing.) El tiempo es oro (gazt.)= Denbora urrea da.
449- Tipi: (amerindioa) larruzko denda.
450- Tofu: (jap.) gazta itxura duen soiaz eginiko janaria.
451- Tomahawk: (ing.) hitz algonkinoa (amerindioa); gerrarako aizkora.
452- Tombola: (it.) zozketa publikoa.
453- Top: (ing.) lit.: “goikoa”.
454- Totem: (algonkiera) animalia babeslea.
455- Toupet: (fr.) tupe, kopetilea.
456- Tour: (fr.) lit.: “bidaia, ostera, bira”.
457- Tovarish, tovarich: (erru.) “erkide, burkide”.
458- Travesti: (fr.) italianotik, travestito hitzetik; normalki emakumez janzten den gizona.
459- Trekking: (ing.) “ibilaldia”. Turismoa oinez eginez.
460- Trial: (ing.) lit.: “froga”; motoziklismo egiteko era bat.
461- Tricot: (fr.) orratz luze eta artilearekin egiten den esku-lana.
462- Trip: (ing.) lit.: “bidaia”; drogak eraginezkoa.
463- Troika: (erru.) lit.: “hiru, hirukotea”.
464- Troll: (isl.) mitologia islandiarreko erraldoi gaizkilea.
465- Trust: (ing.) lit.: “elkartea, taldea”.
466- Tsunami: (jap.) lit.: “olatuak portuan”; olatu erraldoiak.
467- Tuttifrutti: (it.) lit.: “fruta guztiak”.
468- Ukelele: (haw.) lit.: “arkakuso saltaria”; instrumentu musikal hawaianoa.
469- Ulema: (arab.) lit.: “jakintsua”.
470- Ultimatum: (lat.) azken erabakia.
471- Underground: (ing.) lit.: “lurpekoa”; metroa, baita ere kultura alternatiboan sortzen dena: musika, literatura...
472- Unisex: (ing.) sexu bientzako egokia den edozer.
473- Vale! : (lat.) agurtzeko formula erromatarra; gazteleraz hizketan baieztatzeko formula gisa.
474- Valium: (lat.) farmako baten marka komertziala.
475- Velcro: (fr.) marka komertziala.
476- Verbatim: (lat.) hitzez hitz, berbaz berba.
477- Vermouth: (al.) lit.: “asentsiobelar”, edari aperitiboa.
478- Vespa, vespino: (it.) lit.: “liztor eta liztortxoa”.
479- Video: (lat.) lit.: “dakusat, ikusten dut”. Hitz honekin: videocassette, videoclip, videokonferentzia, videoteka, audio-video, digital video disc (DVD), video-kamera, videotex...
480- VIP: (ing.) Very important person-aren akronimoa= pertsona oso inportantea.
481- Virus: (lat.) lit.: “pozoia, lupua”.
482- Visa: (fr.) lit.: “gauza ikusia”.
483- Vison: (fr.) ugaztun mota bat; bere larru preziatua.
484- Vodka: (erru.) lit.: “ura”; pattar errusiarra.
485- Vogue: (fr.) moda.
486- Voudu: (fr.) lit.: “ispiritua”; kultu afroamerikarra.
487- Voyeur: (fr.) lit.: “begirazalea”.
488- Walkie-talkie: (ing.) lit.: “ibiltaria-hizlaria”, aparatu radiofoniko emisore-rezeptorea.
489- Walkman: (ing.) lit.: “osteralaria,paseialaria”, marka komertziala.
490- WASP: (ing.) White Anglo Saxon & Protestant= Zuria, anglo-sajoia eta protestantea; hiritar amerikar prototipikoa adierazteko.
491- Waterproof: (ing.) erloju eta jantzi iragazkaitzak, inpermeableak urari.
492- Week-end: (ing.) Fin de semana (gazt.) = Aste burua.
493- Welcome: (ing.) Bienvenido/a (gazt.) Bienvenu/e (fr.) = Ongi etorri.
494- Western: (ing.) Del oeste (gazt.)= mendebaldekoa.
495- Word: (ing.) hitza.
496- Workaholic: (ing.) Work= lana eta alcoholic=alkoholikoa-ren nahastea; “lan-adiktoa”.
497- Xarnego: (kat.) payo ijitoentzat dena eta erdalduna euskaldunontzat dena, hots, katalana ez dena.
498- Yahvé: (hebr.) Israelgo Jainkoaren izena, kristauen Jehová.
499- Yak: (tib.) behiaren antzeko ugaztun iletsua.
500- Yang: (txin.) Taon indar maskulinoa, positiboa, zerua, ekintza, lehorra...
501- Yankee: (ing.) zentzu zabalean estatu-batuarra.
502- Yeti: (nepal erara) gizaki itxurako animalia fantastikoa, “edurretako gizon nardagarria” ere deitua.
503- Ye-yé: (fr.) 60. hamarkadako pop musikako “gerra garrasia”, estiloa...
504- Yihad: (arab.) ikus Jihad.
505- Yin(g): (txin.) Taon indar pasiboa, negatiboa, femeninoa, lurra, pasibitatea, hezetasuna...
506- Yoga: (sans.) lit.: “esfortzua”; disziplina aszetikoa brahmanista edota hinduista.
507- Yo-yo: (ing.) jostailu baten izen komertziala.
508- Yuppie: (ing.) hiriko profesional gaztea, maila ekonomiko altua eta oso kontsumitzailea.
509- Yurta: (erru.) Asiako herri batzuren etxebizitza portatila.
510- Zapping: (ing.) telebistako kateen aldaketa arina telemandoa erabiliz.
511- Zen: (jap.) lit.: “meditazioa”
512- Zeppelin: (al.) aerostato motorizatua, Ferdinand von Zeppelin-ek asmatua.
513- Zingaro: (it.) ijitoa.
514- Zodiac: (ing.) marka erregistratua.
515- Zombie: (ing.) voudun hildako bizia.
516- Zoom: (ing.) argazki makinen dispositiboa gauzak hurbiltzeko edo urruntzeko objetibotik.

Euskalkiak

EUSKAL-
KIAK:


- Ohiko Euskal Mintzamoldea Antologia. Egilea: Euskaltzaindiko Atlasgintza batzordea. Kontsulta daiteke ON-LINE (www.euskaltzaindia.net) orrietan. Prezioa: 30eurotan, 4CD+ CD Rom+ Liburuki bat. Euskal Herriko 145 herri ezberdinetako grabaketez osatua.



Bizkaiera Gipuzkera Nafarrera Lapurtera Xuberoera

abade
Deabrua etsaia addar
adikune
Adinkide
Adiutu
Agiri izan Ageri izan
agor Irail
agorrila Iraila
agur Adio
ahaztu Ahantzi
haginkada Horzkada ahutzeta
Aiari
aditu ulertu
aitabitxi aitaponteko aitaizun
aitita aitona aitaso aitaso
aurrean aurrean aitzinean
aketiren Akerra
akiakula Aitzikia
Al
Alazio
Aldaro
Aldera
aldiune
Aldoka-maldoka
aldozpe Teilatupe
aldra

Baliabideak

BALIABI-
DEAK:





Hiztegiak eta Entziklopediak:

- Lur Hiztegi Entziklopedikoa (11 ale denetara)
- UZEI-ko Hiztegi terminologikoak: www.uzei.com
- Euskera-gaztelera, euskera-ingelera...
- Euskerazkoak: Euskera 3.000, Adorez 2...
- Euskerazko arrotzhitzak eta hitzen derivatuak eta baita equivalentzia lexikalak: grekoz, alemanez, ingelesez, frantzesez, italianoz eta espainolez (2. edizionan gehi portugesez eta russoz), Inprimategia: Hika-Mika –Gizaburuaga, Bizkaia- Erramun Gerrikagoitia
- Irudizko Hiztegiak: euskera hutsean, euskera-ingelera... Haur Hezkuntzarako zein Lehen Hezkuntzarako.
- Gay Hiztegia: Euskal Herriko gay eta bisexualen arteko hitzen bilduma. Txalaparta argitaletxea.
- Atzekoz aurrera: hitzen amairetatik hasten direlarik. Adibidez: -tegia, -keria, -kunde,... Oso egokia bertso lanetarako.
- Gaztelania-euskera.Ibon sarasola. Zehazki Hiztegia, 100.000 sarrera, azpisarrera eta adibide ugari. Gaztelaniazko esamolde, esaerak... euskerazko baliokideekin.
- Elhuyar Hiztegia. Euskera/gaztelania, castellano/vasco. www.elhuyar.org

Liburuak:

. liburu testuak, Ibaizabal, Santillana...
. liburu “multidisziplinar”-ak:
- Astoa. Egilea: Juan Manuel Etxebarria, adina 10-99. Argitaletxea: Ibaizabal, Beste batzuk bilduma. Astoa pertsonaitzat hartuz munduko kultura desberdinetako mito, esaera, fabula, istorio, alegia, ipuin, esaunda, abesti eta abarra agertzen da bere orrietan.
- Euskitz. Egilea: J.Mª Etxebarria, adina 12 urtetik aurrera. Euskitz izenpean euskeraren nondik norakoa kontatzen da modu originalean.
- Euskal urtea ohituraz betea. Egilea: J.Mª Etxebarria, adina 12 urtetik aurrera. Gure Amalurreko historia luzean bizitako hainbat eta hainbat ohitura, jai, ospakizun, gertaera, mito, ipuin, esaunda, pasadizu, abesti, esaera, topiko.... kontatzen direlarik.
. literatura (ipuina, fabula, olerkia, antzerkia, eleberria, entseiua)
- Ibaizabal Argitaletxearenak:
1- Haurrentzako albumak
. “Untxi txiki zuria” bilduma (4 urtetik aurrera)
. “Bat” bilduma (6 hilabetetik aurrera)
. “Ikusi makusi” bilduma (6 hilab. aurrera)
. “Plisti-plasta” bilduma (6 hilab. aurrera)
. “Txit oilo bitxia” bilduma (5 urtetik aurrera)
. “Txio eta mu” bilduma (5 urtetik aurrera)
. “Mikela igela” bilduma (2-6 urte)
. “Tento” bilduma (5 urtetik aurrera)
. “Katalin” bilduma (2 urtetik aurrera)
. “Plisti” bilduma (5 urte)
. “Txomin” bilduma (2 urtetik aurrera)
. “Kepa” bilduma (2 urtetik aurrera)
. “Bubu txikia” bilduma (3 urtetik aurrera)
2- Gaztetxoentzako albumak
. “Matxinsalto” bilduma
. “Hontzaren ulua” bilduma (6-9 urtekoentzat)
. “Paper txoriak” bilduma (6-10 urtekoentzat)
. “Gaztaro” bilduma
3- Gazteentzako bilduma
. “Gaztetxo!” bilduma (10 urtetik aurrera)
. “Ekin” bilduma (12 urtetik aurrera)
. “Ameslari” bilduma (12 urtetik aurrera)
. “Gailurrean” bilduma (16 urtetik aurrera)
. “Literatura unibertsala” bilduma
- Erein argitaletxearenak:
1- Haurrentzako eta gaztetxoentzako:
. “Iholdi” saila (8 urtetik aurrera)
. “Behin batean”, ipuin klasikoak (4-6 urte)
. “Letra magikoa” saila, eskuiskribu eta letra larriz aldi berean (4-6 urte)
. “Maleta magikoa” saila (6-7 urte)
. “Sasi guztien gainetik” bilduma, gai ekologikoekin lotuta (4-7 urte)
. “Siberia treneko ipuinak” (7-9 urte bitarteko bidaia zoragarriak)
. “Mandolina” saila (2./3. ziklotarako)
. “Igelio igela” saila (2./3. ziklorako)
. “Auskalo bumeran” saila (2./3. ziklotarako)
. txisteenak, ahokorapiloak, asmakizunak,...
. abestiak, disko-liburuak
. gai desberdinetaz: biografiak, arte, literatura, zientziak, teknologia zaharrak eta berriak, gastronomia, komunikabideak, esku-lanak, musika, kirolak, politika, erlijioak...
1.- “Mintzamena eta entzumena lantzen”. HABE.
2.- “Euskal gaiak” bilduma (literatura, artea, historia, pintura, museoak, arkitektura, eskultura, sukaldaritza, historiaurrea, geografia). Ibaizabal.

Komikiak:
“azpi-genero literarioa” edo apartekoa (?).
Textua eta irudiaren nahastea. Paperean zein pantailan.

Egunkariak, astekariak, aldizkariak, urtekariak:
- Egunkariak: Berria, Gara, Deia, Noticias de Gipuzkoa, Hitza...
- Astekariak: egunakariekin datozenak, Aldaketa 16, Argia...
- Aldizkariak: gazte zein nagusientzat, gai desberdinak jorratzen dituztelarik (musika, politika, erreportaiak, sexualitatea, aisia, mendia...)
Mapak, horma irudiak, irudiak, argazkiak, postalak, posterrak, folletoak...:

1.- Argazki bilduma bi, plastifikatuta. Non dagoen: 3. zikloko departamenduan.
2.- Argazki (eta testu) liburuak:
. Euskal Herria esentziak, Xabi Otero, Txoria Errekan argitaletxea. Euskal Herriko jendea, lurra, itsasoa, mendia, kultura, artesania...
. Irati Paisajes (euskeraz ere bai), Itxaro Borda (textoa) eta Luis Otermain (fotografia), Irudi argitaltxea. Basoko argazkiak eta mapa.
. Aralar Parke Naturala, zenbait egile, autoedizioa.
. Euskal Pirinioa, Aezkoa (José Rota), Xabi Otero, Txoria Errekan. Aezkoa haranaren historia, etnografia, bizitza...
. Baztan, Luis Otermin, Irudi argitaletxea. Baztan ibarreko herriak agertzen dira urtaro guztietan.
. Euskal Herria eta Festa, Santiago Yaniz (argazkilaria) eta J.Antonio Urbeltz (textoa), Elkar argitaletxea.
. Euskal Herriko toki miragarriak, J.Carlos Muñoz eta Mar Ramírez, Sua argitaletxea. Liburuan 54 elezahar, ipuin, istorio eta abarren bidez E.H.-ko leku miragarriak bisitatuz.
. Fauna salvaje del Pirineo (euskeraz barne), J.Carlos Muñoz, Sua argitaletxea. Pirinio mendikateko fauna enblematiko eta habitat esanahitsuetan egituratutako liburu harrigarria.
. 1533 Euskal Karneta-Album Vasco, zenbait egile, Aise Liburuak. Akuarelazko iruditan E.H.-ko 40 herri baino gehiago irudikatuz.
. Fauna Salvaje de Euskal Herria (euskeraz barne), J.Carlos Muñoz, Sua argitaletxea.
3.- Mapak:
- Euskal Herriko kostaldea (detailez eta erliebean). Miguel Angulo, Erein.
- Euskal Herria (erliebean: hiriak, mendiak, ibaiak, haranak, urtegiak), Miguel Angulo, Erein.
- Santiago Bidea (erliebean: aterpeak, monumento historiko eta arkitektonikoak), M. Angulo, Erein.
- Pirinioak -Hego Isurialdea-, (panoramika tridimentsionala, toponimo, altitudeak...), M.Angulo, Erein.
- Aizkorri: mapa guía, Inés Menéndez Salcedo, Nondik.
- Izarraitz-Pagoeta: mapa guía, I. M. Salcedo, Nondik.
- Euskal Herriko Mapa, Sua Edizioak


Txartelak:

1.- Ahozko Hizkuntza lantzeko txartelak 1-2. Rosa Mª Arano, Erein argitaletxea, salneurria: 57,95 euro.
Euskara bigarren hizkuntza duten ikasleek euskararen zenbait egitura jaso eta betetzeko duten zailtasuna gainditzeko lagungarri gisa asmatutako materiala.

Entzuketak:
Irakasleari, aitita-amamari grabatuak, irratian, telebistan, internet...
1.- Ahotsik behartu gabe, Bitoriano Gandiaga, Erein-eko Poesia Sailekoa (liburua+ CD Audio)

Antzerkia:
Antzerkia, txotxongiloak, itzalak, eskuak margotuta....
1- Zabaldu ohiala, Encarni Genua, Erein-eko Aurkitzen irakurgaiak sailean, orr.: 80, salneurria: 6,45 euro.

Talde dinamikak:
eztabaida, brainstorming..., tutoretza....
1.- Erein Argitaletxeko liburuak: (2. eta 3. ziklorako)
“Gure harremanak hobetzeko gaitasunak” saila.
. Laudorioak eman eta jaso
. Nola adierazi kexa bat
. Konpon itzazu gatazkak
. Norberaren eskubideak defendatu
. Ezetz esan
. Sentimenduak adierazi
. Mesedeak eskatu
. Elkarrizketak
. Taldeko elkarrekintzak
. Ahozkoak ez diren gaitasunak
. Jokabidea aldatzeko eskaera
. Erabakiak hartu
. Estatus ezberdinekin elkarrekintza
. Kontrola itzazu zeure pentsamenduak
. Arduratsu izan
. Irakaslearen gida

Jolasak, jokoak... (atarikoak, mahaikoak, informatikoak, denborapasak...):
1.- AEK-koak:
. Joko bilduma, euskeraren irakaskuntzarako jokoak.
. Mintzapraktikarako jokoak.
2.- Ikastola Elkartekoak:
. Euskal Alfabetoa (4-7 urte)
. Mixi baserrian (3 urtetik gora)
. Batuketak eta kenketak (5-6 urte)
. Euskarbel (8 urtetik gora)
. Euskopoli (8 urtetik gora)
. Matrakan (8 urtetik gora)
. Folk Loreak (6 urtetik gora)
. Kinato puzzleak (ardia, behia, arraina), 8 urtetik
gorakoentzat
. Letraz letra (5-8 urte)
. Kontzeptuen dominoa (3-7 urte)
. Auskalo! Euskal Tribiala (10 urtetik aurrera)
. Urdaibai puzzlea, 1.000 pieza
3.- Argia jolasak:
. Ardibidez (7 urtetik aurrera)
. Badakit, edizio berritua, (7 urtetik aurrera)
. Mokogorri puzzlea 1 eta 2, (6 urtetik aitzinera)
. Lauburua, (6 urtetik aurrera)
. Nairobitarra, (8 urtetik aurrera)
4.- Matxinsaltokoak:
. Tapipo Buruhauskarria, 3 urtetik aurrera
. Takolo, Pirritx eta Porrotx, puzzlea 16 pieza, (3 ur-
tetik aurrera)
. Takolo, Pirritx eta Porrotx, puzzlea 25 pieza, (3 ur-
tetik aurrera)
. Bikote-Mikote, 4 urtetik aurrera
. Xixukoren jolasa, 5 urtetik aurrera
5.- Urtxintxa Eskolakoak:
. Izurdea, 4 urtetik aurrera
. Piratak altxorraren bila, 6 urtetik aurrera
. Bizikidetzarako Tangram
6.- Ttarttalokoak:
. Txiribi 1 eta 2, (3 urtetik aurrera)
. Letra jokoa (3 urtetik aurrera)
. Domino jokoa (3 urtetik aurrera)
7- Ibaizabalek kaleratua:
. Kooperazio eta sormen jolasak haurren garapenerako (4-12 urte). Egilea: Maite Garaigordobil; marrazkiak: Diego Jiménez; orrialdeak: 320. Lan honek 72 jolas biltzen ditu, bi kategorietan:
1- komunikazio eta jarrera prosozialeko jolasak (komunikazio-kohesio jolasak, laguntza-konfidantza jolasak, kooperazio jolasak)
2- sormen jolas kooperatiboak (hitzezkoak, dramatikoak, grafiko-figuratiboak, plastiko-eraikitzaileak)
. Eguzkiaren uhartea. CD-Roma; zehaztasun gehiago
CD-Rom artean dago.
. Basajaunen kondaira. CD-Rom jokoa. Idem.
8.- Jolas, joko... klasikoak, ezagunak, berriak...:
. Mahaiko jolasak: xake, damak, domino, kartak, backgammon, dadoak, othello, partxisa, oca, tangram...
. Berriagoak: monopoly, memory, nor da nor?, puzzleak, kuboak, magiakoak...
. Eraikuntzak: exin gazteluak, egurrezkoak (itsasuntziak, hegazkinak, kotxeak, etxeak...), metalezkoak, plastikozkoak,...
. Plastilina eta material plastikoak
. Panpinak, txotxongiloak, hartzak, animaliak, dinosauroak,...
. Elektronikoak: tamagotxi, play station, box,...
. Informatikoak: tetrix, ping-pong, gerrakoak, kotxe-karrerak, solitarioak....
9.- Besteak:
. Aitor kontalaria, Alday, (6-9 urte)
. PC Dordoka Karaoke, Bizak, (6-8 urte)
. Eskulanak, Ttakun Elkartea, (5 urtetik gora)
10.- Internet-eko orriak:
www.jokoak.com
www.ludoteka.com
www.megadenda.com

Azokak:
. Durangoko Euskal Liburu eta Disko Azoka (Gerediaga Elkarteak antolatua) Hegoaldean, abenduaren 7-tik 11 bitaretan. Web orria: www.durangokoazoka.com

. Sarakoa Iparralden, liburuen azoka. Bazko astelehenetan. Herriko Polikiroldegian egiten da.

Barnetegiak:
Udakoak, AEK-renak...

Ikus-entzunezko aparatoak:
Telefonoz (movila, web-camera erabiliz, telefono fijoa...)
Walkie-talkia
Irratia
Atezain automatikoa

Ordenagailua:
1- Irakurtzeko: Diskete, CD, CD-Rom, Internet-en bidez ipuinak, kontakizunak, eleberriak, olerkiak, errezetak, egunkariak, aldizkariak, biografiak, gertakizunak, albisteak, textuak...edozer edozertaz. Une honetan munduko liburutegi, kiosko, bazar... erraldoiena. Edozein hizkuntzatan (euskera, gaztelera, ingelesera, arabiera, errusiera...). Letrak, irudiak, argazkiak, soinuak, musika, abotsak, mugimendua, koloreak, formak, denetarik erabiliz.
2- Idazteko: Word, e-mail edota posta elektronikoa, txat, WebQuest (hainbat lan eginak Internet-eko link edo esteken bitartez), postalak, gutunak, edozein idaz-lan tipo.
3- Margotzeko: WordArt, Paint...
4- Ikus-entzuteko: edozein telebista kate edozein hizkuntzatan, entzuketak (irratiak, musika, abots grabatuak, naturako soinuak, animalienak...), video-konferentziak, pertsonen arteko komunikazioak (web-camera erabiliz), video grabaketak, argazki albumak...
5- Arlo akademiko desberdinak lantzeko (Hizkuntza, Matematika, Ingurunea, Ingelesa, Musika, Informatika, Plastika... edozein arlo)
6- Informazioa jasotzeko: edozertaz; zientziak, letrak, arteak, teknologia, esku-lanak,...
7- Aparato desberdinen lotura egiteko:
. kamara digitala (argazki makina)
. videoa
. eskanerra
. fotokopiagailua
. inprimagailua
. telefonoa (web kamara, internet, fax...)
. telebista
. irratia

-Argitaletxeak
1.- GERO euskal liburuak. Sancho de Azpeitia Kalea, 2- 48.014 Bilbao. Tnoa.: 94 447 03 58 Web orria: www.mensajero.com
2.- Ibaizabal Edelvives
3.- Txalaparta
4.- Elkar
5.- Aizkorri argitaletxea
6.- Baigorri argitaletxea
7.- Erein
8.- Susaeta ediciones
9.- Ttarttalo
10.- Arantzazu Edizio Frantziskotarrak
11.- Ediciones Beta
12.- Zubia Editoriala
13.- Elea
14.- Pamiela
15.- Igela
16.- Hiria Liburuak,S.L.
17.- Eusko Jaurlaritza
18.- Nafarroako Gobernua
19.- BBK
20.- Euskal Herriko Unibertsitatea
21.- Hiru
22.- Alberdania
23.- Gaiak Argitaldaria
24.- Sua Edizioak
25.- Deustuko Unibertsitatea
26.- Keinu Produkzioak
27.- Travel Bug
28.- ADEVE
29.- Utriusque Vasconiae
30.- Urtxintxa Eskola
31.- Gaztesarea
32.- Gipuzkoako Foru Aldundia
33.- Bizkaiko Foru Aldundia
34.- Arabako Foru Aldundia
35.- Gaztelupeko Hotsak
36.- Gatuzain
37.- Sortzen Ikasbatuaz
38.- Saure
39.- Xirula Marula
40.- Labayru Ikastegia
41.- Elhuyar
42.- Xangorin
43.- Felix Likiniano kultur elkartea
44.- Txertoa
45.-
-Liburudendak:
www.dendagunea.com
www.megadenda.com (jalgi.com agertzen da honen barruan)

-Bizkaierazko artxiboa (Dolaretxekoa)