Hiztegi atipikoa
HIZTEGI ATIPIKOA
A
- Agurrafari: cena de despedida.
- Ahamenka: a bocados.
- Ahohandi: hablador imprudente.
- Ahuntzerdara: lenguaje utilizado por los niños/as en juego, que consiste en la repetición de la sílaba anterior con la consonante “p”. Por ejemplo: “gizona etorri da etxera”= gipi-zopo-napa epe-topo-rripi dapa epe-txepe-rapa.
- Ahur: puñado. Por ej.: “ahur bete ezkur”= un puñado de bellotas.
- Aiko-maiko: indeciso.
- Akort: conforme, de acuerdo. Por ej.: “ni behintzat akort nago horretan”= yo estoy de acuerdo en eso.
- Alahena: calificativo agravante in imprecaciones. Por ej.: “alfer alahena”= perezoso, más que perezoso.
- Andraize: viento sur, según creencia popular vizcaína, pone a las mujeres muy cariñosas.
- Antzo: manera, a la manera de. Por ej.: “euskaldun jator antzo”= como buen vasco.
- Aparrak-mantarrak: harapos, ropa vieja.
- Apart: fuera de lo corriente.
- Arakoil: hombre o animal de un solo testículo.
- Ar-diti: tetilla, teta atrofiada de los machos.
- Argiaren begia: la aurora.
- Argiolatak: ofrendas, velas y panes que se llevan a la iglesia.
- Argitxakur: fuego fatuo.
- Argose: hembra en celo.
- Areske: idem
- Arrapo: babas de gozo.
- Arsto: (arcaico) “asto”= burro
- Asmobakar: de una sola idea, monoidético.
- Aulkibero: (familiarmente) empollón.
- Azumukeria: pasatiempo. Por ej.: “hor dago berriz ere azumukeriak egiten”= ahí está de nuevo haciendo tonterías.
B
- Babazorro: (fam.) alavés.
- Bainbaina: tiquismiquis, excusas.
- Bakartoki: “komuna”=servicio
- Balizko: (literalmente: “de si fuese”), supuesto. Por ej.: “balizko olak burdinarik ez”= la ferretería supuesta no da hierro.
- Bare ederreko: cachazudo.
- Barro: (arcaico) pene, verga.
- Betiri Santz: personificación del hambre, carpanta. Por ej.: “harek Betiri Santzek baino jateko gogo haundiagoa du”= ése tiene más hambre que Betiri Santz.
- Bostogei: (arcaico) cien.
- Bugre: maricón, sodomita donante.
- Burjes: (arcaico) ciudadano.
E
- Edasi: hablar (se conjuga sintéticamente). Por ej.: “gure kontra dadasa”= habla contra nosotros/as.
- Edun: raiz hipotética del verbo del cual se derivan UKAN y EDUKI.
- Erbilo: (lit.: “sueño de liebre”), sueño ligero.
- Erdu: (bizkaian) venir. Por ej.: “erdu hona”= ven acá; “erdutuko dira”= vendrán.
- Erremerre: de pronunciación defectuosa de la “r”.
- Errenbes: persona con espíritu de contradicción.
- Errexala: (arcaico) árbol.
F
- Forogu: gorrón, que vive a costa ajena.
- Frantses Bide: Via Láctea.
- Frantximent: gabacho, franchute.
- Fula: (gitano) mierda, excremento. Por ej.: “xukelen fula”= mierda de perro.
G
- Geget egin: huir.
- Gia: dermis, ingle, hueso... Por ej.: “gia besterik ez du”= no tiene sino huesos.
- Gibelzulo: eufemismo para designar el ano.
- Girgilo: “michelin”, papada.
H
- Haina: el tal. Por ej.: “hainak pentsatu beharko luke”= el tal (personaje citado) debería pensar.
- Hainbestean dabil: anda tal cual.
- Halakatu: convertir en tal cosa. Por ej.: “bera ez zen halakoa, baina etsaiek halakatu egin zuten”= él no era así, pero los enemigos lo hicieron volverse así.
- Harribizi: “oihartzuna”= eco.
- Hedexuri: mote burlón para designar a los gendarmes en Iparralde.
- Hexagonia: nombre caricaturesco para designar a Francia.
- Hitzerre: persona que pronuncia la “r” guturalmente.
. Kirrimarro: quien pronuncia la “r” a la francesa.
. Erremerre: persona que pronuncia la “r”defectu-
osamente.
- Hogeitabosteko: buque pirata, por componerse de 25 la tripulación.
- Hordikaramelu: nombre vulgar del bacalao.
. Hordi: ebrio, borracho.
- Hulu-bulu: estrépito.
I
- Ijitosardina: sardina grande.
- Inputika: insustancial, memo.
- Intsigitu/ Intzigitu: aferrarse a. Por ej.: “hori diruari intsigiturik bizi da”= ése vive aferrado al dinero.
- Itohoin: (“idi-ohoin”: ladrón de bueyes) nombre popular de las estrellas de la Osa Mayor.
- Izar: nombre poético de la amada inaccesible.
- Izkepot: coito.
- Iztersagu: (Lapurdin) testículo.
J
- Jainkoaren izeneko: pordiosero.
- Janeurri: dieta, régimen alimentecio.
- Janiza: hambre canina y durarera, carpanta.
- Jan zahar: el que no ha comido desde hace bastantes horas.
- Jin: etorri.
- Joezin: impotencia sexual.
- Joputasun: exclavitud.
- Jan txakur: parásito (del Estado o de cualquier otra institu-
ción), gorrón, chupón, vividor.
- Julis: (NB) furcia, pelandusca, puta.
K
- Kalitu: matar reptiles, anfibios o peces.
- Kalipu: energía, valor. Por ej.: “horrek ez du kalipurik”= ése no tiene energía.
- Kamus: vacío, despropósito. Por ej.: “kamus etorri da ehiza-
tik”= ha venido vacío de la caza.
- Kandelatu: subastar. Proviene de la costumbre de encender una vela que, al consumirse, marcaba el término de las pujas.
- Kaparra: trola. Por ej.: “a ze nolako kaparra sartu dizun”= menuda trola que te ha metido.
- Karan: (NB) guapo, hermoso. Por ej.: “mutil karen bat”= un chico de hermosa presencia.
- Karka: mote aplicado por los liberales a los carlistas.
- Karlintxakur: perro faldero.
- Katalingorri: aguardiente.
. Kilinpor: aguardiente.
- Katxutx: gorra con visera.
- Kixmi: nombre que daban los antiguos vascos paganos a Cris-
to y que significaba “mono”.
- Kizun: nominalización del sufijo “-kizun”, trascendencia, perduración futura. Por ej.: “nora doa kizunik gabeko gizona?”
= ¿a dónde va el hombre sin esperanza de futuro?
- Kopau: banderilla, pincho de los bares.
- Kurrumurri: última moneda que le queda a uno para jugar.
- Kutrina: cariño, amor mío (se aplica a las mujeres)
. Kutriño: idem (para hombres)
- Kutxu: orinal.
L
- Laprast egin: resbalar, equivocarse, cometer imprudencias. Por ej.: “gizonak sarri egiten du laprast”= el hombre se equivoca con frecuencia.
- Lekat/Lekora/Lekot: excepto, salvo, exceptuando. Por ej.: “ez du ezer egin, lekat (lekora, lekot) hori”= no ha hecho nada, salvo eso.
- Lekutako: ¡cuán hermoso!
- Lekutan: ¡cuán lejos!
- Lekutatik: ¡de casa Cristo!
- Lema: gusto. Por ej.: “zure lemara”= a tu gusto.
M
- Mariperxenta: marisabidilla, guapetona.
- Mekelemux: canijo; se usa en sentido burlesco y familiar, sin artículo. Por ej.: “horra hor Mekelemux”= he ahí al canijo.
- Mokofin: gourmet, persona de gusto gastronómico delicado.
- Mokozuri: idem
- Mordoilo: embrollo, lengua mezclada con barbarismos. Por ej.: “euskera mordoiloa”= vasco con extranjerismos excesivos.
- Muntto: persona que va arreglada con limpieza.
- Murri: “ile murri”= (sin pelo) calvo
“diru murri”= sin dinero
- Musker: (lit.: lagarto) familiarmente billete de 1.000 ptas.
- Mustursalda: fam. riña entre esposos.
N
- Ninguno: reparo, inconveniente. Por ej.: “ningunorik ez zuten ipini”= no pusieron ningún inconveniente.
- Noaski/Noaskiro: sinónimos de “noski”.
O
- Ogi ala ardo: juego de niños/as parecido al de la “cara o cruz”, con una piedra plana mojada por una de sus caras.
- Ogi salutatu: pan que se guardaba la noche de Navidad para comerlo con vino al año próximo en la misma fecha y que según creencia popular servía para curar la rabia.
- Oilarite: hora en que canta el gallo. Por ej.: “oilaritean irten ginen”= partimos con el canto del gallo.
- Oles: palabra que se pronuncia para llamar a alguien cuyo nombre se desconoce.
P
- Pilumen: cerilla que se arde en las sepulturas de los templos.
- Ponteigel: meapilas; lit.: rana de agua bendita.
- Punttalarkulo: meticuloso, puntilloso.
S
- Salutadore: séptimo hijo de una familia al que se le atribuía la virtud de curar.
- Santxin: personificación del hambre en las pastorales de Iparralde. Sufrir mucho. Por ej.: “Santxin ikusi behar du”= tiene que sufrir mucho.
- Sasieskribau: aldeano que a fuerza de pleitear ha adquirido cierta práctica en las leyes y actúa de consejero.
- Sisipasa: seseo. Por ej.: “sisipasa du ume horrek”= ese niño/a tiene seseo.
- Soizu: (Z) contracción de “so egizu”= mira, fijate; muletilla muy utilizada en la conversación.
- Sorginbaratxuri: ajo silvestre.
T
- Testulari: cierto tipo de personas aficionada a hacer respuestas graciosas en verso, sin llegar al nivel de bertsolari.
- Tiragarria: atractivo, seductor. Por ej.: “oso tiragarria dun mutil hori”= ese chico está para comérselo.
- Tolosan: blanca, moneda antigua que valía medio maravedí. Por ej.: “tolosanka biltzen da sosa”= perra a perra se hace el dinero.
- Tranpohol: agujero del piso superior, por donde, sin necesi-
dad de bajar a la cuadra, se echa la comida al pesebre del ganado.
- Treheil: persona que anda con dificultad a causa de alguna deformidad.
- Triba: objetos encontrados en el mar sobre las aguas.
- Truxu: lluvia fuerte, acompaña siempre a “euri”. Por ej.: “euri truxu itzelak bota zituen bart”= a noche llovió de forma terri-
ble.
- Tusuri: (NB, Z, arcaico) cierto nombre antiguo del diablo.
TT
- Ttu egin: escupir.
- Ttattar: corbata.
TX
- Txakurzuri: galbana. Por ej.: “zakur nabarra leporaino igana du”= le ha cogido la galbana.
- Txerbel: alegrillo, ni ebrio ni sobrio, ni borracho ni abstemio. También pelele, insustancial.
- Txinbo: apodo para nombrar a los bilbaínos.
- Txita-kolokak: grupo de 5nestrellas.
- Txitxirri-patxarra: informalidad.
. Txorroporro: idem
- Txonbo egin: zambullirse.
- Txotino: capucha. Por ej.: “aita txotino”= padre capuchino.
U
- Ume gorri: joven o muchacho imberbe. Por ej.: “ken hortik ume gorri”= ¡apártate imberbe!
- Umekondo: idem.
- Umemoko: idem.
Z
- Zadura-badura: mezcolanza.
- Zaldiko-maldiko: tiovivo.
- Zanka-zanka: comer devorando; beber con torpeza; a paso largo y brusco.
- Zangu-mangu: andar muy desgarbadamente.
- Zingulu-zangulu: (andar) arrastrándose los pies. Por ej.: “zingulu-zangulu dabil”= anda arrastrando los pies.
- Ziroka: tropezando y recibiendo golpes.
- Zirkun-zarkun: dando tropiezos.
- Ziri-zara: (moverse) casi insensiblemente; (andar) culebrean-
do.
- Zig-zag: “ikur-makur”, cayéndose a cada paso.
- Zeiharka-meiharka: en zig-zag.
- Zipirri-zaparra: “tipirri-taparra”, hacer un trabajo torpemen-
te; andar sin garbo; golpear; zurrar en muchas partes del cuer-
po.
- Ziri-ziri: juego de niños/as consistente en deslizarse por una pendiente.
- Zirin-zirin: (jugar) a resbalar.
- Zorri prestu: nuevo rico.

1 Comments:
Asko gustatu zait.Ba daude batzuk oso onak
Post a Comment
<< Home